9. Trygonometria — „Wybrane wzory matematyczne” CKE (matura od 2023).
sin2α+cos2α=1tgα=cosαsinα
sin2α=2sinαcosαcos2α=cos2α−sin2α
sin(90∘−α)=cosαcos(90∘−α)=sinα
Tablica wartości funkcji trygonometrycznych znajduje się na stronie 34 tablic.
Materiały w przygotowaniu
Teoria i przykłady do tego działu są właśnie opracowywane. Struktura działu jest już gotowa — poniżej znajdziesz dostępne zadania, a nauczyciel może dodać kolejne z panelu.
04Zadania
Rok matury:
Znalezione zadania: 7
Zadanie 1
Matura: maj · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 10
Poziom: Rozszerzony
Dział: Trygonometria
Temat: Trygonometria
Matura · 5 pkt
Rozwiąż równanie sin(4x)−sin(2x)=4cos2x−3 w zbiorze [0,2π]. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Doprowadź równanie do iloczynu, nie dzieląc przez czynnik.
Rozwiązanie krok po kroku
1sin4x=2sin2xcos2x, 4cos2x−3=2cos2x−1.
2Równanie: sin2x(2cos2x−1)=2cos2x−1.
3Zatem (sin2x−1)(2cos2x−1)=0.
4sin2x=1 daje x=π/4+kπ, czyli π/4 i 5π/4 w zadanym przedziale.
5cos2x=1/2 daje x=±π/6+kπ, czyli π/6,5π/6,7π/6,11π/6.
6Łączymy oba zbiory; wszystkie przekształcenia były równoważne.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Połącz skrajne sinusy.
Rozwiązanie krok po kroku
1sin6x+sin4x=2sin5xcosx.
2sin5x(2cosx+3)=0.
3sin5x=0 daje x=kπ/5.
4cosx=−3/2 daje x=±5π/6+2kπ, k∈Z.
Odpowiedź: x=5kπ lub x=±65π+2kπ, k∈Z
Zadanie 3
Matura: grudzień · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 9
Poziom: Rozszerzony
Dział: Trygonometria
Temat: Trygonometria
Matura · 4 pkt
Rozwiąż równanie sin4x=sinx⋅cosx−cos4x w zbiorze [−π,2π]. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Podstaw u=sin2x.
Rozwiązanie krok po kroku
1sin4x+cos4x=1−2sin2xcos2x.
2Równanie daje 1−u2/2=u/2, gdzie u=sin2x.
3u2+u−2=(u−1)(u+2)=0. u=−2 jest niemożliwe.
4sin2x=1, więc x=π/4+kπ.
5W przedziale [−π,2π]: k=−1,0,1.
Odpowiedź: x∈{−43π,4π,45π}
Zadanie 4
Matura: czerwiec · CKE · rozszerzony 2025
Oryginalne zadanie: zad. 6
Poziom: Rozszerzony
Dział: Trygonometria
Temat: Trygonometria
Matura · 4 pkt
Rozwiąż równanie cos(2x)+2cos2(3x)+cos(4x)=0 w przedziale [0,π]. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Zastosuj dwukrotnie wzór na sumę cosinusów.
Rozwiązanie krok po kroku
1cos2x+cos4x=2cos3xcosx.
2Równanie: 2cos3x(cosx+cos3x)=0.
3cos3x=0 daje x=π/6,π/2,5π/6 w [0,π].
4cosx+cos3x=2cos2xcosx, więc dodatkowo x=π/4,3π/4 (oraz już ujęte π/2).
Odpowiedź: x∈{6π,4π,2π,43π,65π}
Zadanie 5
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 6
Poziom: Rozszerzony
Dział: Trygonometria
Temat: Trygonometria
Matura · 4 pkt
Rozwiąż nierówność cos2x2cosx−3<0 w przedziale [0,2π]. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Mianownik jest dodatni poza jego zerami.
Rozwiązanie krok po kroku
1Najpierw określamy dziedzinę: mianownik cos2x nie może być zerem. W [0,2π] wykluczamy x=2π i x=23π.
2Dla każdego pozostałego x mamy cos2x>0. Możemy pomnożyć nierówność przez mianownik bez zmiany znaku nierówności.
3Otrzymujemy 2cosx−3<0, czyli 2cosx<3, a następnie cosx<23.
4W przedziale [0,2π] równość cosx=23 zachodzi dla x=6π i x=611π.
5Na [0,π] cosinus maleje, a na [π,2π] rośnie. Jest mniejszy od 23 dokładnie między tymi dwiema wartościami: x∈(6π,611π).
6Nierówność jest ostra, więc nie włączamy końców. Usuwamy także oba wcześniej wykluczone zera mianownika.
7Odpowiedź: x∈(6π,2π)∪(2π,23π)∪(23π,611π).
Odpowiedź: x∈(6π,2π)∪(2π,23π)∪(23π,611π)
Zadanie 6
Matura: próbna Operon · marzec 2025
Oryginalne zadanie: zad. 6
Poziom: Rozszerzony
Dział: Trygonometria
Temat: Trygonometria
Matura · 4 pkt
Rozwiąż równanie cos2(2x)−cosx=1−sin(2x)−sinx w [−π,2π]. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Uwaga: klucz pomija kwadrat cosinusa i rozwiązuje inne równanie.
Rozwiązanie krok po kroku
1Uwaga źródłowa: w arkuszu występuje cos2(2x), natomiast klucz rozwiązuje równanie z cos(2x). Najpierw rozwiązujemy dokładnie równanie wydrukowane; jego dalsza część wymaga metody numerycznej, wykraczającej poza typowy schemat maturalny.
2Przenosimy wszystkie składniki na lewą stronę: cos2(2x)−cosx−1+sin(2x)+sinx=0.
3Podstawiamy t=tan2x. Jest to dopuszczalne poza x=(2k+1)π. W badanym przedziale oddzielnie sprawdzimy x=−π i x=π.
4Wzory podstawienia: sinx=1+t22t, cosx=1+t21−t2. Z tożsamości kąta podwojonego mamy sin(2x)=(1+t2)24t(1−t2) oraz cos(2x)=(1+t2)21−6t2+t4.
5Po podstawieniu równanie ma postać (1+t2)4(1−6t2+t4)2−1+t21−t2−1+(1+t2)24t(1−t2)+1+t22t=0.
6Mnożymy przez dodatnie (1+t2)4, co nie dodaje ani nie usuwa rozwiązań rzeczywistych: (1−6t2+t4)2−(1−t2)(1+t2)3−(1+t2)4+4t(1−t2)(1+t2)2+2t(1+t2)3=0.
7Po rozwinięciu i zebraniu wyrazów otrzymujemy t8−2t7−14t6+2t5+32t4+10t3−18t2+6t−1=0.
8Wielomian rozkłada się jako (t2+2t−1)Q(t)=0, gdzie Q(t)=t6−4t5−5t4+8t3+11t2−4t+1. Iloczyn jest zerem, gdy przynajmniej jeden z czynników jest zerem.
9Dla pierwszego czynnika t2+2t−1=0 wyróżnik to 8, więc t=−1±2.
10Ponieważ tan8π=2−1, pierwszy pierwiastek daje x=4π+2kπ. W przedziale [−π,2π] otrzymujemy x=4π.
11Ponieważ tan(−83π)=−1−2, drugi pierwiastek daje x=−43π+2kπ. W przedziale otrzymujemy x=−43π i x=45π.
12Wielomian Q ma dokładnie dwa rzeczywiste zera (liczbę tę można sprawdzić algorytmem Sturma). Obliczenia numeryczne dają t1≈1,5548930436 oraz t2≈4,6042982034; pozostałe cztery zera są nierzeczywiste.
13Oba zera są dodatnie, więc x=2arctanti należy do (0,π). Otrzymujemy x≈1,9985301152 i x≈2,7138588651. Inne przesunięcia o 2π leżą poza zadanym przedziałem.
14Sprawdzamy wartości pominięte przez podstawienie: dla x=−π i x=π lewa strona pierwotnego równania wynosi 2, a prawa 1, więc nie są rozwiązaniami. Końce x=2π oraz wartość x=0 też nie spełniają równania.
15Pełny zbiór rozwiązań wydrukowanego równania: {−43π,4π,2arctant1,2arctant2,45π}, gdzie t1,t2 są rzeczywistymi zerami Q. Zapis przez zera Q jest dokładny; podane wartości dziesiętne są tylko przybliżeniami.
16Dla porównania rozwiązujemy wersję klucza bez kwadratu. Po przeniesieniu stron mamy cos(2x)+sin(2x)+sinx−cosx−1=0.
17Korzystając z cos(2x)−1=−2sin2x i sin(2x)=2sinxcosx, otrzymujemy (cosx−sinx)(2sinx−1)=0.
18Stąd cosx=sinx albo sinx=21. W badanym przedziale daje to {−43π,6π,4π,65π,45π}. To rozwiązanie wersji klucza, nie wydrukowanej treści.