12. Stereometria — „Wybrane wzory matematyczne” CKE (matura od 2023).
Vgraniastosłup=Pp⋅hVostrosłup=31Pp⋅h
Vstoz˙ek=31πr2hPb=πrl
Pc=4πr2V=34πr3
Materiały w przygotowaniu
Teoria i przykłady do tego działu są właśnie opracowywane. Struktura działu jest już gotowa — poniżej znajdziesz dostępne zadania, a nauczyciel może dodać kolejne z panelu.
04Zadania
Rok matury:
Znalezione zadania: 11
Zadanie 1
Matura: maj · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 13.1
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Stereometria
Matura · 2 pkt
Rozważamy wszystkie graniastosłupy prawidłowe trójkątne o objętości 3456, których krawędź podstawy ma długość nie większą niż 83. Wykaż, że pole P powierzchni całkowitej graniastosłupa w zależności od długości a krawędzi podstawy graniastosłupa jest określone wzorem P(a)=2a2⋅3+a138243
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Wyznacz wysokość z objętości.
Rozwiązanie krok po kroku
1Podstawa jest równoboczna: Pp=a23/4.
23456=PpH, więc H=46083/a2.
3P=2Pp+3aH.
4Po podstawieniu P(a)=a23/2+138243/a, dla 0<a≤83.
Odpowiedź: P(a)=2a23+a138243
Zadanie 2
Matura: czerwiec · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 10
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Stereometria
Matura · 4 pkt
Krawędź podstawy graniastosłupa prawidłowego trójkątnego ma długość a. Sinus kąta między przekątnymi ścian bocznych wychodzącymi z jednego wierzchołka wynosi 11/6. Wyznacz pole powierzchni całkowitej. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Przekątne tworzą trójkąt równoramienny o podstawie a.
Rozwiązanie krok po kroku
1Dla wysokości H i przekątnej d: d2=a2+H2.
2Twierdzenie cosinusów: a2=2d2(1−cosα). Stąd cosα=1−a2/(2d2)>0.
3cosα=1−11/36=5/6, więc d2=3a2.
4H2=2a2, zatem H=a2.
5Pc=2⋅a23/4+3aH=(3/2+32)a2.
Odpowiedź: Pc=(23+32)a2
Zadanie 3
Matura: czerwiec · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 13.1
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Stereometria
Matura · 2 pkt
Rozważamy ostrosłupy prawidłowe trójkątne, dla których wysokość H i promień R okręgu opisanego na podstawie spełniają H+R=6. Wykaż, że V(R)=43(6R2−R3).
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Bok podstawy równobocznej to R3.
Rozwiązanie krok po kroku
1a=R3, więc Pp=33R2/4.
2H=6−R, a dodatniość daje 0<R<6.
3V=PpH/3.
4Po podstawieniu V(R)=3R2(6−R)/4.
Odpowiedź: V(R)=43(6R2−R3)
Zadanie 4
Matura: grudzień · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 3
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Stereometria
Matura · 3 pkt
Iloczyn długości średnicy podstawy walca i wysokości walca jest równy 123. Pole powierzchni całkowitej tego walca jest równe 12π(3+1). Oblicz objętość tego walca. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Zapisz warunki za pomocą promienia i wysokości.
Rozwiązanie krok po kroku
12rh=123, więc rh=63.
22πr2+2πrh=12π(3+1).
3Po podstawieniu r2=6, r=6, h=32.
4V=πr2h=18π2.
Odpowiedź: 18π2
Zadanie 5
Matura: czerwiec · CKE · rozszerzony 2025
Oryginalne zadanie: zad. 10
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Stereometria
Matura · 5 pkt
Dany jest ostrosłup prawidłowy trójkątny ABCD o podstawie ABC. Płaszczyzna zawierająca krawędź AB podstawy i prostopadła do krawędzi bocznej CD przecina tę krawędź w punkcie E, przy czym ∣DE∣∣CE∣=113. Oblicz stosunek pola powierzchni całkowitej tego ostrosłupa do pola podstawy ABC. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Użyj dwóch trójkątów prostokątnych.
Rozwiązanie krok po kroku
1Oznacz CE=3t, DE=11t, więc CD=BD=14t.
2Z prostopadłości płaszczyzny ABE do CD: BE⊥CD. Zatem BE2=196t2−121t2=75t2.
3BC2=BE2+CE2=84t2, więc a=221t.
4Wysokość ściany bocznej: 196t2−21t2=57t.
5Pp=213t2, Pb=3⋅a⋅57t/2=1053t2.
6Pc/Pp=(21+105)/21=6.
Odpowiedź: 6
Zadanie 6
Matura: czerwiec · CKE · rozszerzony 2025
Oryginalne zadanie: zad. 12.1
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Stereometria
Matura · 2 pkt
Rozważamy wszystkie graniastosłupy prawidłowe trójkątne o polu powierzchni całkowitej równym 243. Wykaż, że objętość V graniastosłupa w zależności od długości a krawędzi podstawy jest określona wzorem V(a)=6a−81a3
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Wyznacz wysokość z pola całkowitego.
Rozwiązanie krok po kroku
1Pp=a23/4, a pole boczne 3ah.
2a23/2+3ah=243.
3h=83/a−a3/6.
4V=Pph=6a−a3/8. Dodatnie a,h wymagają 0<a<43.
Odpowiedź: V(a)=6a−81a3
Zadanie 7
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 10
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Ostrosłup
Matura · 6 pkt
W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym ABCDS wysokość jest równa 5, a kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi wynosi 120∘ (patrz rysunek). Oblicz objętość. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Przekrój prostopadły do wspólnej krawędzi bocznej pokazuje kąt dwuścienny.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech a oznacza bok kwadratowej podstawy, O jej środek, a S wierzchołek ostrosłupa. Mamy SO=5. W kwadracie OB=OC=OD=2a2.
2Niech E będzie rzutem prostopadłym O na wspólną krawędź SC sąsiednich ścian SBC i SCD. Odcinek OB jest prostopadły do płaszczyzny SOC: jest prostopadły do OC oraz do SO. Tak samo jest z OD.
3Dlatego BE i DE są prostopadłe do SC: ich składowe BO, DO oraz OE są prostopadłe do SC. Kąt BED jest więc kątem liniowym danego kąta dwuściennego i ma 120∘.
4Z symetrii ostrosłupa prosta EO dzieli ten kąt na połowy: ∠BEO=60∘. Ponieważ OB⊥OE, trójkąt BOE jest prostokątny w O, a ∠EBO=30∘.
5W trójkącie BOE korzystamy z tangensa: tan30∘=OBOE. Stąd OE=2a2⋅31=6a6.
6Trójkąt OEC jest prostokątny w E. Z twierdzenia Pitagorasa EC2=OC2−OE2=2a2−6a2=3a2, więc EC=3a3.
7Trójkąty SOC i OEC są podobne: mają wspólny kąt przy C i po jednym kącie prostym. Odpowiadają sobie boki SO i OE oraz OC i EC.
9Mnożymy przez 6a6: 5=6a6⋅26=2a. Zatem a=10.
10Pole podstawy to Pp=a2=100. Objętość ostrosłupa wynosi V=31Pp⋅SO=31⋅100⋅5=3500.
Odpowiedź: V=3500
Zadanie 8
Matura: próbna Operon · marzec 2025
Oryginalne zadanie: zad. 9
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Ostrosłup
Matura · 5 pkt
W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym krawędź boczna wynosi 12. Kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi ma miarę 120∘. Oblicz objętość i pole powierzchni bocznej. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Z kąta dwuściennego wyznacz proporcję boku podstawy do wysokości.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech a oznacza bok podstawy, O jej środek, S wierzchołek i h=SO wysokość. Krawędź boczna SC=12, a OB=OC=OD=2a2.
2Niech P będzie rzutem O na SC. Odcinki OB i OD są prostopadłe do płaszczyzny SOC, a OP jest prostopadły do SC. Stąd BP i DP są prostopadłe do SC i wyznaczają kąt liniowy między ścianami SBC i SCD.
3Mamy ∠BPD=120∘. Z symetrii PO jest dwusieczną, więc ∠BPO=60∘. Trójkąt BOP jest prostokątny w O, zatem ∠PBO=30∘.
4W tym trójkącie OP=OBtan30∘=2a2⋅31=6a6.
5Trójkąt OPC jest prostokątny w P. Obliczamy PC=OC2−OP2=2a2−6a2=3a3.
6Trójkąty SOC i OPC są podobne, bo mają wspólny kąt przy C i kąty proste odpowiednio przy O i P. Stąd OPh=PCOC=26.
7Otrzymujemy h=6a6⋅26=2a, czyli a=2h.
8W trójkącie SOC stosujemy twierdzenie Pitagorasa: SC2=h2+OC2. Po podstawieniu 144=h2+2a2=h2+2h2=3h2.
9Zatem h2=48, więc h=43 oraz a=83. Bierzemy dodatnie wartości, bo są to długości.
10Pole podstawy to a2=(83)2=192. Objętość wynosi V=31a2h=31⋅192⋅43=2563.
11Do obliczenia pola bocznego potrzebujemy wysokości ściany l, a nie krawędzi bocznej 12. Jej spodek leży w środku boku podstawy, więc l2=h2+(2a)2=48+48=96; zatem l=46.
12Cztery ściany są jednakowymi trójkątami o polu 21al. Zatem Pb=4⋅21al=2⋅83⋅46=6418=1922.
13Odpowiedź: V=2563, Pb=1922. Uwaga: tabela punktowania klucza błędnie podaje 1922 również jako objętość; pełne obliczenia wydawcy dają 2563.
Odpowiedź: V=2563, Pb=1922
Zadanie 9
Matura: próbna Operon · marzec 2025
Oryginalne zadanie: zad. 12.1
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Stożek
Matura · 2 pkt
Rozważ wszystkie stożki o polu powierzchni całkowitej 4π. Wykaż, że V(r)=3π16r2−8r4.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Wyznacz tworzącą z pola całkowitego, potem wysokość.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech r będzie promieniem podstawy, l tworzącą, a h wysokością stożka. Dla niezdegenerowanego stożka r>0 i h>0.
2Pole całkowite jest sumą pola podstawy i pola bocznego: Pc=πr2+πrl=4π.
3Dzielimy przez π: r2+rl=4. Odejmujemy r2 i dzielimy przez dodatnie r: l=r4−r2.
4Przekrój osiowy daje trójkąt prostokątny o przyprostokątnych r, h i przeciwprostokątnej l. Stąd h2=l2−r2.
5Podstawiamy l i sprowadzamy do wspólnego mianownika: h2=r2(4−r2)2−r2=r216−8r2+r4−r4=r216−8r2.
6Wybieramy dodatnią wysokość: h=r16−8r2. W geometrycznej dziedzinie wyrażenie pod pierwiastkiem jest dodatnie.
7Korzystamy ze wzoru na objętość: V=31πr2h=3πr2⋅r16−8r2=3πr16−8r2.
8Ponieważ r>0, możemy włączyć r pod pierwiastek jako r2: V(r)=3πr2(16−8r2)=3π16r2−8r4. To kończy dowód.
Odpowiedź: V(r)=3π16r2−8r4
Zadanie 10
Matura: próbna Operon · marzec 2025
Oryginalne zadanie: zad. 12.2
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Stożek
Matura · 1 pkt
Rozważ wszystkie stożki o polu powierzchni całkowitej 4π. Dla V(r)=3π16r2−8r4 wyznacz dziedzinę funkcji V.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Promień i wysokość muszą być dodatnie.
Rozwiązanie krok po kroku
1Nie wystarczy sprawdzić samego pierwiastka w formule V: szukamy dziedziny geometrycznej, w której istnieje niezdegenerowany stożek.
2Promień musi być dodatni, zatem r>0. Z podpunktu 12.1 mamy h2=r216−8r2.
3Wysokość również musi być dodatnia. Przy r>0 mianownik r2 jest dodatni, więc potrzebujemy 16−8r2>0.
4Przekształcamy: r2<2. Po połączeniu z r>0 dostajemy 0<r<2.
5Sprawdzamy tworzącą: l=r4−r2>0 w tym przedziale, ponieważ r2<2<4. Ponadto l2−r2=h2>0, więc rzeczywiście l>r.
6Dla r=0 podstawa nie jest kołem o dodatnim promieniu, a wzór na l wymagałby dzielenia przez zero. Dla r=2 wysokość wynosi 0. Oba końce wykluczamy.
7Odpowiedź: DV=(0,2).
Odpowiedź: DV=(0,2)
Zadanie 11
Matura: próbna Operon · listopad 2025
Oryginalne zadanie: zad. 11
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Ostrosłup
Matura · 5 pkt
Krawędź boczna ostrosłupa prawidłowego czworokątnego ma długość 6 dm. Z wierzchołka poprowadzono wysokości dwóch sąsiednich ścian bocznych. Kąt między nimi wynosi 60∘. Oblicz objętość i pole powierzchni całkowitej.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Połącz środki dwóch sąsiednich boków kwadratu; powstaje trójkąt równoboczny z wierzchołkiem bryły.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech SM=SN=l będą wysokościami ścian, a krawędzią podstawy, H wysokością bryły. Kąt MSN=60∘, więc SMN jest równoboczny i MN=l.
2MN jest połową przekątnej kwadratu: MN=a2/2. Zatem a=l2.
3W połowie ściany bocznej: l2+(a/2)2=(6)2=6. Po podstawieniu a=l2: l2+l2/2=6, więc l=2, a=22.