10. Planimetria — „Wybrane wzory matematyczne” CKE (matura od 2023).
a2=b2+c2−2bccosα
P△ABC=21a⋅ha=21absinγ
P=πr2L=2πr
Ptrapez=2a+b⋅h
Materiały w przygotowaniu
Teoria i przykłady do tego działu są właśnie opracowywane. Struktura działu jest już gotowa — poniżej znajdziesz dostępne zadania, a nauczyciel może dodać kolejne z panelu.
04Zadania
Rok matury:
Znalezione zadania: 12
Zadanie 1
Matura: maj · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 8
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 4 pkt
Dany jest trójkąt ABC, który nie jest równoramienny. W tym trójkącie miara kąta ABC jest dwa razy większa od miary kąta BAC. Wykaż, że długości boków tego trójkąta spełniają warunek ∣AC∣2=∣BC∣2+∣AB∣⋅∣BC∣
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Połącz twierdzenie sinusów i cosinusów.
Rozwiązanie krok po kroku
1Oznaczamy a=∣BC∣, b=∣AC∣, c=∣AB∣, α=∠BAC. Kąt przy B wynosi 2α.
5Ponieważ trójkąt nie jest równoramienny, a=c. Skracamy a−c i otrzymujemy b2=a(a+c)=a2+ac, co należało wykazać.
Odpowiedź: ∣AC∣2=∣BC∣2+∣AB∣⋅∣BC∣
Zadanie 2
Matura: maj · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 9
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 4 pkt
Dany jest kwadrat ABCD o boku długości a. Punkt E jest środkiem boku CD. Przekątna BD dzieli trójkąt ACE na dwie figury: AGF oraz CEFG (zobacz rysunek). Oblicz pola figur AGF oraz CEFG. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Wyznacz punkty przecięcia w układzie współrzędnych.
Rozwiązanie krok po kroku
1A=(0,0), B=(a,0), C=(a,a), D=(0,a), E=(a/2,a).
2AE:y=2x, BD:y=−x+a, AC:y=x.
3Stąd F=(a/3,2a/3) oraz G=(a/2,a/2).
4PAGF=21∣2a32a−2a3a∣=a2/12.
5PACE=21⋅(a/2)⋅a=a2/4.
6PCEFG=PACE−PAGF=a2/6.
Odpowiedź: PAGF=12a2, PCEFG=6a2
Zadanie 3
Matura: czerwiec · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 6
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 3 pkt
Długości podstaw trapezu równoramiennego są równe a,b, przy czym a>b. W ten trapez można wpisać okrąg. Wykaż, że pole trapezu jest większe od ab.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Wyznacz ramię z warunku wpisania okręgu.
Rozwiązanie krok po kroku
1Sumy przeciwległych boków są równe: a+b=2c, więc ramię c=(a+b)/2.
2Z twierdzenia Pitagorasa h2=c2−((a−b)/2)2=ab.
3P=(a+b)ab/2.
4Ponieważ a>b, (a−b)2>0, czyli (a+b)/2>ab. Zatem P>ab.
Odpowiedź: P=2a+bab>ab
Zadanie 4
Matura: czerwiec · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 8
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 4 pkt
W okrąg o promieniu 4 wpisano trójkąt ABC. Bok AB=6, a BC=43 jest najdłuższym bokiem. Oblicz AC. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Zastosuj twierdzenie sinusów, uwzględniając największy kąt.
Rozwiązanie krok po kroku
1sin∠BAC=BC/(2R)=3/2.
2Kąt wynosi 60∘ lub 120∘. Jest największy. Wariant 60∘ wymagałby trójkąta równobocznego, sprzecznego z długościami.
3Zatem kąt to 120∘. Dla x=AC twierdzenie cosinusów daje 48=36+x2+6x.
4x=−3±21. Dodatnie rozwiązanie to 21−3.
Odpowiedź: 21−3
Zadanie 5
Matura: grudzień · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 2
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 2 pkt
Okrąg O jest styczny do boków AC i BC trójkąta ABC oraz przecina bok AB tego trójkąta w punktach M oraz N, przy czym 0<∣AM∣<∣AN∣<∣AB∣. Wykaż, że jeśli ∣AM∣=∣BN∣, to trójkąt ABC jest równoramienny.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Zastosuj twierdzenie o stycznej i siecznej.
Rozwiązanie krok po kroku
1Oznacz punkty styczności na AC,BC przez D,E.
2Z AM=BN wynika AN=AM+MN=BN+MN=BM.
3AD2=AM⋅AN, BE2=BN⋅BM, więc AD=BE.
4Z równości odcinków stycznych CD=CE.
5AC=AD+DC=BE+EC=BC, zatem trójkąt jest równoramienny.
Odpowiedź: ∣AC∣=∣BC∣
Zadanie 6
Matura: grudzień · CKE · rozszerzony 2024
Oryginalne zadanie: zad. 12
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 5 pkt
W trójkącie ostrokątnym ABC miara kąta BAC jest dwa razy większa od miary kąta ABC. Punkt D jest środkiem boku AB. Niech α oznacza miarę kąta ABC, natomiast β – miarę kąta ADC (zobacz rysunek). Oblicz sin(2α)tgβ. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Opuść wysokość z C na AB.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech E będzie spodkiem wysokości, h=CE. Mamy AE=h/tan2α, BE=h/tanα.
20<α<π/4, więc AE<BE, a E leży między A,D.
3ED=(BE−AE)/2, zatem tanβ=2/(1/tanα−1/tan2α).
4Mianownik to [2cos2α−cos2α]/sin2α=1/sin2α.
5tanβ=2sin2α, więc szukany iloraz wynosi 2.
Odpowiedź: 2
Zadanie 7
Matura: czerwiec · CKE · rozszerzony 2025
Oryginalne zadanie: zad. 4
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 3 pkt
Dany jest prostokąt ABCD, w którym ∣AB∣=2∣AD∣. Na bokach AB,BC,CD,DA obrano punkty – odpowiednio – K,L,M,N (każdy leży na dokładnie jednym boku). Czworokąt KLMN jest trapezem prostokątnym (zobacz rysunek), a wysokość LM jest równoległa do przekątnej BD. Wykaż, że stosunek pola trójkąta MDN do pola trójkąta KBL jest równy 16.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Porównaj przyprostokątne podobnych trójkątów.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech AD=h, AB=2h. Z LM∥BD mamy CM=2CL.
2DM=2h−CM=2(h−CL)=2BL. Oznacz DM=t, więc BL=t/2.
3MN⊥BD, zatem podobieństwo daje DM/DN=BC/CD=1/2. Stąd DN=2t.
4Trójkąty MDN i KBL są podobne, a skala wynosi DN/BL=4.
5Stosunek pól to kwadrat skali: 42=16.
Odpowiedź: PKBLPMDN=16
Zadanie 8
Matura: czerwiec · CKE · rozszerzony 2025
Oryginalne zadanie: zad. 7
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 4 pkt
Na czworokącie wypukłym ABCD o bokach długości: ∣AB∣=3, ∣BC∣=3, ∣CD∣=5 oraz ∣DA∣=8, opisano okrąg. Oblicz promień tego okręgu. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Przeciwległe kąty sumują się do półpełnego.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech α=∠DAB, d=BD. Kąt BCD=π−α.
2Z twierdzenia cosinusów d2=73−48cosα=34+30cosα.
3Stąd cosα=1/2, α=π/3, a d=7.
4Twierdzenie sinusów: 2R=d/sinα, więc R=73/3.
Odpowiedź: 373
Zadanie 9
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 2
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Dowód geometryczny
Matura · 3 pkt
Na bokach BC i CD równoległoboku ABCD zbudowano kwadraty CDEF i BCGH (patrz rysunek). Udowodnij, że ∣AC∣=∣EG∣. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Porównaj trójkąty ABC i ECG.
Rozwiązanie krok po kroku
1Wybieramy trójkąty ABC oraz ECG. Chcemy wykazać ich przystawanie, a następnie porównać boki AC i EG.
2W równoległoboku przeciwległe boki mają równe długości: ∣AB∣=∣CD∣. W kwadracie CDEF mamy ∣CD∣=∣CE∣, zatem ∣AB∣=∣CE∣.
3W kwadracie BCGH wszystkie boki są równe, więc ∣BC∣=∣CG∣. Mamy już dwie pary równych boków porównywanych trójkątów.
4Pozostaje porównać kąty między tymi bokami: ∠ABC i ∠ECG. Sąsiednie kąty równoległoboku sumują się do 180∘, stąd ∠ABC=180∘−∠BCD.
5Z rysunku kwadraty leżą na zewnątrz równoległoboku. Przy C kąty DCE i BCG są proste. Kąty wokół C dają ∠BCD+90∘+∠ECG+90∘=360∘.
6Odejmujemy dwa kąty proste: ∠ECG=180∘−∠BCD. Stąd ∠ECG=∠ABC.
7Trójkąty ABC i ECG są przystające z cechy bok–kąt–bok. Odpowiednio wierzchołkom A, B, C odpowiadają E, C, G.
8Bok AC odpowiada więc bokowi EG. Boki odpowiadające w trójkątach przystających są równe, zatem ∣AC∣=∣EG∣. To kończy dowód.
Odpowiedź: ∣AC∣=∣EG∣
Zadanie 10
Matura: próbna Operon · marzec 2025
Oryginalne zadanie: zad. 7
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 4 pkt
Na trapezie ABCD opisano okrąg. Dłuższa podstawa jest jego średnicą. Ramię trapezu ma długość 6, a przekątna jest nachylona do dłuższej podstawy pod kątem α takim, że cosα=35. Oblicz pole. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Trójkąt z podstawą jako średnicą jest prostokątny.
Rozwiązanie krok po kroku
1Oznaczamy dłuższą podstawę AB, krótszą CD, a ramiona AD i BC. Trapez wpisany w okrąg jest równoramienny, więc AD=BC=6.
2Ponieważ AB jest średnicą okręgu, kąt ADB oparty na średnicy jest prosty. Trójkąt ABD ma więc przeciwprostokątną AB.
3Kąt między przekątną BD a podstawą AB to α=∠ABD. Jest ostry, więc sinα>0. Obliczamy sinα=1−cos2α=1−95=32.
4W trójkącie ABD sinα=ABAD. Podstawiamy: 32=AB6, stąd AB=9.
6Niech h oznacza wysokość z D do AB. Pole trójkąta ABD możemy zapisać na dwa sposoby: 21AD⋅BD=21AB⋅h. Zatem h=96⋅35=25.
7Niech E będzie spodkiem tej wysokości na AB. W trójkącie ADE AE2=AD2−h2=36−20=16, więc AE=4.
8Drugi rzut ramienia na AB również ma długość 4, ponieważ trapez jest równoramienny. Zatem CD=AB−2AE=9−8=1.
9Pole trapezu: P=2AB+CDh=29+1⋅25=105.
Odpowiedź: P=105
Zadanie 11
Matura: próbna Operon · listopad 2025
Oryginalne zadanie: zad. 3
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Podobieństwo
Matura · 3 pkt
W trójkącie ABC na bokach AC,BC obrano odpowiednio punkty M,N tak, że ∣AM∣=31∣AC∣ i ∣BN∣=31∣BC∣. Przez C poprowadzono prostą k równoległą do AB. Prosta AN przecina k w P, a prosta BM w Q. Bok AB ma długość a. Oblicz długość PQ.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Poprowadź MN i porównaj podobne trójkąty.
Rozwiązanie krok po kroku
1CM=32CA, CN=32CB. Z odwrotnego twierdzenia Talesa MN∥AB, a MN=32a.
2Trójkąty AMN i ACP są podobne: AM/AC=MN/CP=1/3.
3CP=3MN=2a. Analogicznie trójkąty BNM i BCQ dają CQ=2a.
4Punkty P,Q leżą po przeciwnych stronach C, więc PQ=CP+CQ=4a.
Odpowiedź: ∣PQ∣=4a
Zadanie 12
Matura: próbna Operon · listopad 2025
Oryginalne zadanie: zad. 7
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Planimetria
Matura · 4 pkt
Obwód trapezu ABCD jest równy 48 cm, a przekątna AC ma długość 414 cm. W trapez można wpisać okrąg i można na nim opisać okrąg. Oblicz: a) pole trapezu, b) cosinusy kątów ostrych.
Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.
Wskazówka
Trapez wpisany w okrąg jest równoramienny, a opisany na okręgu ma równe sumy przeciwległych boków.
Rozwiązanie krok po kroku
1Oznaczmy podstawy a,b i ramię c. Trapez jest równoramienny. Warunek okręgu wpisanego: a+b=2c.
2a+b+2c=48, więc c=12 i a+b=24.
3Rzut przekątnej na dłuższą podstawę ma długość (a+b)/2=12. Z Pitagorasa h2+122=(414)2, więc h2=80, h=45.
4a) P=2a+bh=12⋅45=485cm2.
5Rzut ramienia na podstawę: y=c2−h2=144−80=8.
6b) Dla obu równych kątów ostrych α,β: cosα=cosβ=y/c=8/12=2/3.