SStrefa Nauki w Elektryku
Informatyka

Wiedza ogólna

Wiedza ogólna obejmuje systemy liczbowe, kodowanie znaków, budowę komputera, systemy operacyjne, prawo i bezpieczeństwo informacji.
1zadań
1przykładów

01Co musisz umieć?

  • —Konwertować liczby między systemami: dwójkowym, ósemkowym, dziesiętnym i szesnastkowym
  • —Wykonywać działania na liczbach binarnych, w tym w kodzie uzupełnień do dwóch
  • —Znać sposoby kodowania znaków (ASCII, Unicode) i jednostki informacji
  • —Opisywać budowę i działanie komputera oraz systemu operacyjnego
  • —Znać podstawy prawa autorskiego, licencji i ochrony danych osobowych
  • —Rozpoznawać zagrożenia w sieci i sposoby ochrony

02Najważniejsza teoria

Ochrona informacji, piksele grafiki rastrowej, krzywa wektorowa i kolory ekranu oraz druku.
Bezpieczeństwo informacji • raster i wektor • RGB na ekranie • CMYK w druku.

TEORIA — prawo i prawo autorskie

Prawo do dozwolonego użytku stanowi, że można legalnie pobierać treści z internetu, np. filmy, muzykę, rysunki, na własny użytek. Jeśli jednak robisz to za pośrednictwem sieci takich jak Torrent, pobierając plik, jednocześnie udostępniasz go innym użytkownikom, a to jest już przestępstwem. Każde pobranie, zainstalowanie lub użycie pirackiej wersji programu komputerowego, w tym gry, jest przestępstwem.
Przestrzeganie prawa autorskiego jest podstawowym obowiązkiem każdego korzystającego z zasobów sieciowych. Nieznajomość prawa nie chroni przed konsekwencjami jego naruszenia. Podstawowym dokumentem określającym prawa do utworów jest ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Możesz używać w swoich pracach fragmentów lub całości niewielkich utworów na zasadzie cytatu.
UWAGA
Możesz używać w swoich projektach utworów rozpowszechnianych na licencji CC (Creative Commons) — najczęściej spotykanym warunkiem skorzystania z takiego utworu jest umieszczenie w dziele imienia i nazwiska autora. Plagiat jest przestępstwem: nie wolno kopiować fragmentów lub całości prac innych autorów i publikować ich jako swoich.

Uwierzytelnianie i szyfrowanie

Uwierzytelnianie to stwierdzenie autentyczności, które sprawdza się poprzez identyfikację, uwierzytelnienie i autoryzację. Techniki uwierzytelniania różnią się w zależności od tego, co uwierzytelniamy — może to być na przykład podpis, zabezpieczenie biometryczne czy podpis elektroniczny. Uwierzytelnienie dwuskładnikowe stosuje się przy dostępie do danych o szczególnej ważności — polega na łączeniu dwóch różnych technik uwierzytelniania.
Kodowanie i szyfrowanie to dwie odmienne techniki kryptografii. Samo kodowanie lub szyfrowanie wykorzystuje się w kodach jednoczęściowych; ze względów bezpieczeństwa warto stosować kody dwuczęściowe. Podpis elektroniczny jest zestawem procedur prawnych posługujących się technologią podpisu cyfrowego — ma on ułatwić wymianę dokumentów elektronicznych.

Kolory: CMYK i RGB

CMYK — zestaw czterech podstawowych kolorów farb drukarskich stosowanych powszechnie w druku wielobarwnym w poligrafii i metodach pokrewnych (atramenty, tonery i inne materiały barwiące w drukarkach komputerowych, kserokopiarkach itp.). RGB — jeden z modeli przestrzeni barw, opisywanej współrzędnymi RGB; jego nazwa powstała ze złożenia pierwszych liter angielskich nazw barw: R — red (czerwonej), G — green (zielonej) i B — blue (niebieskiej), z których ten model się składa. Jest to model wynikający z właściwości odbiorczych ludzkiego oka, w którym wrażenie widzenia dowolnej barwy można wywołać przez zmieszanie w ustalonych proporcjach trzech wiązek światła o barwie czerwonej, zielonej i niebieskiej.

Grafika komputerowa i formaty plików

Grafika wektorowa, grafika obiektowa — rodzaj grafiki komputerowej, w której obraz jest opisywany za pomocą figur lub brył geometrycznych, umiejscowionych w matematycznie zdefiniowanym układzie współrzędnych. Formaty plików wektorowych: PDF, EPS, SVG, SWF, AI, CDR, WMF. Grafika rastrowa — rodzaj grafiki komputerowej, w której obraz jest prezentowany za pomocą matrycy kolorowych punktów — pikseli. Formaty plików rastrowych: JPEG, JPG, DjVu, TIFF, PNG, GIF, BMP, XCF, PSD. Grafika 3D — dziedzina grafiki komputerowej zajmująca się wizualizacją obiektów trójwymiarowych. Formaty plików 3D: STL, OBJ, VRML, 3MF, AMF.

Kompresja danych

Kompresja danych — zmiana sposobu zapisu informacji w celu zmniejszenia objętości zbioru, czyli wyrażenie tego samego zestawu informacji, lecz za pomocą mniejszej liczby bitów.
Kompresję dzieli się na bezstratną — z której z postaci skompresowanej można odzyskać identyczną postać pierwotną, oraz stratną — w której takie odzyskanie jest niemożliwe, jednak główne właściwości zostają zachowane.

System liczbowy

W dwójkowym systemie liczbowym, nazywanym również systemem binarnym, podstawą jest liczba 2, a do zapisu liczb są potrzebne tylko dwie cyfry — 0 i 1. Na liczbach binarnych możemy dokonywać prostych działań algebraicznych, takich jak dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie. W szesnastkowym systemie liczbowym podstawą zapisu jest liczba 16, a do zapisu liczb potrzeba 16 znaków — wartości mniejsze od 9 zapisuje się cyframi 0, 1, 2, 3 … 9, natomiast wartości powyżej 9 są złożeniem dwóch cyfr, dlatego opisuje się je za pomocą liter: 10 – A, 11 – B, 12 – C, 13 – D, 14 – E, 15 – F.
Wagi dziesiętne pozycji w liczbie binarnej to kolejne potęgi dwójki: , , , , , , , , czyli 128, 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1.

Systemy pozycyjne

Wartość liczby w systemie o podstawie to suma cyfr pomnożonych przez kolejne potęgi podstawy:
Konwersja dziesiętna → binarna: dzielimy przez 2 i spisujemy reszty od końca. Binarna → szesnastkowa: grupujemy bity po 4.

Jednostki informacji

Podstawową jednostką jest bit; 8 bitów to 1 bajt. Kolejne jednostki to kilobajt, megabajt, gigabajt — w układzie binarnym mnożnikiem jest 1024:

Prawo i bezpieczeństwo

Oprogramowanie chroni prawo autorskie; licencje określają warunki użytkowania (np. darmowe, open source). Dane osobowe chroni RODO. W sieci stosujemy silne hasła, uwierzytelnianie wieloskładnikowe i aktualizacje systemu.
UWAGA
Pobieranie i rozpowszechnianie pirackich kopii programów jest nielegalne — to częsty temat pytań teoretycznych.

03Przykłady

Przykład · Konwersja między systemami

  1. 1Zamieniamy na system binarny.
  2. 2Dzielimy przez 2: reszty to kolejno 1, 0, 1, 1, 0, 1, 0, 1 (od końca).
  3. 3Otrzymujemy .
  4. 4Grupując po 4 bity: , czyli .

04Zadania

Rok matury:

Znalezione zadania: 1

Zadanie 1

Matura: maj 2026
Oryginalne zadanie: zad. 5
Poziom: rozszerzony
Dział: Wiedza ogólna
Temat: Systemy liczbowe
Matura · 2 pkt
Poniżej zapisano wyrażenie matematyczne zawierające liczby zapisane w systemach: piątkowym, dziesiętnym i trójkowym.

W miejsce kropek wpisz odpowiednie liczby (zapisane w systemie piątkowym i trójkowym), tak aby obie równości były prawdziwe.

Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.

Wskazówka

Zamień liczby na dziesiętne, a potem oblicz brakujące składniki.

Rozwiązanie krok po kroku

  1. 1, więc brakujący składnik wynosi .
  2. 2, więc druga brakująca liczba wynosi .
  3. 3.
Odpowiedź: .