SStrefa Nauki w Elektryku
Informatyka

Arkusz kalkulacyjny

Zadania z arkusza kalkulacyjnego wymagają sprawnego posługiwania się formułami, funkcjami i wykresami na dużych zbiorach danych.
4zadań
1przykładów

01Co musisz umieć?

  • —Stosować funkcje SUMA, ŚREDNIA, MIN, MAX, LICZ.JEŻELI, SUMA.JEŻELI
  • —Używać funkcji logicznych JEŻELI oraz ORAZ i LUB
  • —Pracować z adresowaniem względnym i bezwzględnym (1)
  • —Wyszukiwać dane funkcją WYSZUKAJ.PIONOWO
  • —Tworzyć i formatować wykresy zgodnie z poleceniem
  • —Sortować i filtrować dane

02Najważniejsza teoria

Arkusz z zaznaczonym wierszem, kolumną i komórką oraz wykresami.
Komórka leży na przecięciu wiersza i kolumny. Funkcje przetwarzają zakresy, a wykresy przedstawiają wyniki.

TEORIA — adresowanie względne

Adresowanie względne (np. A1, C3) powoduje, że po przekopiowaniu formuły adres zmienia się wraz z położeniem komórki — formuła „przesuwa się” o tyle samo wierszy i kolumn, o ile została skopiowana.

Adresowanie bezwzględne

Adresowanie bezwzględne — zapis ze znakiem dolara przed literą kolumny i numerem wiersza, np. A1 z dwoma znakami dolara — powoduje „zakotwiczenie się” w danej komórce. Po przekopiowaniu formuły ten adres się nie zmieni.

Adresowanie mieszane

Adresowanie mieszane pozwala zablokować tylko kolumnę (znak dolara przed literą, np. przed A) albo tylko wiersz (znak dolara przed numerem, np. przed 1). Po przekopiowaniu zmienia się niezablokowany wymiar.
UWAGA
Złe adresowanie to najczęstsza przyczyna błędnych wyników po skopiowaniu formuły — zawsze sprawdź pierwszą i ostatnią komórkę zakresu.

Funkcje matematyczne i statystyczne

SUMA — dodaje wartości. MIN — zwraca najmniejszą liczbę w zbiorze wartości. MAX — zwraca największą liczbę w zbiorze wartości. ŚREDNIA — zwraca średnią arytmetyczną argumentów. LICZ.JEŻELI — podaje liczbę komórek, które spełniają dany warunek. SUMA.JEŻELI — sumuje wartości z zakresu spełniającego określony warunek. SUMA.WARUNKÓW — dodaje wszystkie argumenty, które spełniają wiele kryteriów. LICZ.WARUNKI — podaje liczbę komórek, które spełniają podane warunki. MOD — wyznacza resztę z dzielenia.

Funkcje logiczne

JEŻELI — jeśli jakieś wyrażenie jest prawdziwe, wykonuje określone działanie, w przeciwnym razie wykonuje inne działanie. ORAZ — sprawdza, czy wszystkie warunki w teście mają wartość PRAWDA. LUB — sprawdza, czy chociaż jeden z warunków w teście ma wartość PRAWDA. JEŻELI.BŁĄD — zwraca podaną wartość, gdy wynikiem formuły jest błąd, w przeciwnym razie zwraca wynik formuły.

Funkcje tekstowe

DŁ — zwraca liczbę znaków ciągu tekstowego. LEWY — zwraca określoną liczbę znaków z ciągu tekstowego z lewej strony. PRAWY — zwraca określoną liczbę znaków z prawej strony. FRAGMENT.TEKSTU — zwraca określoną liczbę znaków z ciągu, zaczynając od zadanej pozycji. ZNAJDŹ — znajduje jedną wartość tekstową wewnątrz innej (z uwzględnieniem wielkich i małych liter). ZŁĄCZ.TEKSTY — łączy tekst z wielu zakresów i (lub) ciągów. LITERY.WIELKIE — konwertuje znaki tekstu na wielkie litery. TEKST — formatuje liczbę i konwertuje ją na tekst.

Funkcje daty i czasu

DATA — zwraca liczbę kolejną dla wybranej daty. ROK — konwertuje liczbę kolejną na rok. MIESIĄC — konwertuje liczbę kolejną na miesiąc. DZIEŃ — konwertuje liczbę kolejną na dzień. DNI.ROBOCZE — zwraca liczbę pełnych dni roboczych między dwiema datami. TERAZ — zwraca liczbę kolejną bieżącej daty i godziny. GODZINA — konwertuje liczbę kolejną na godzinę. MINUTA — konwertuje liczbę kolejną na minutę. SEKUNDA — konwertuje liczbę kolejną na sekundę.

Tabela przestawna

Tabela przestawna to narzędzie, którego używamy na danych przedstawionych w tabeli. Tabela przestawna pozwala na grupowanie danych i dokonywanie obliczeń i analiz w tych grupach.

Wykresy

Wykres dobieramy do typu danych: kolumnowy do porównań, liniowy do zmian w czasie, kołowy do udziałów procentowych. Polecenie maturalne zwykle precyzuje tytuł, etykiety osi i zakres danych — każdy element trzeba odtworzyć.

03Przykłady

Przykład · Średnia z warunkiem

  1. 1Dane: tabela sprzedaży z kolumnami „Region” i „Wartość”.
  2. 2Aby policzyć średnią tylko dla regionu „Północ”, używamy funkcji ŚREDNIA.JEŻELI.
  3. 3Pierwszy argument to zakres z regionami, drugi to kryterium „Północ”, trzeci to zakres wartości.
  4. 4Formułę kopiujemy dla pozostałych regionów, dbając o bezwzględne adresy zakresów.

04Zadania

Rok matury:

Znalezione zadania: 4

Zadanie 1

Matura: maj 2026
Oryginalne zadanie: zad. 7.1
Poziom: rozszerzony
Dział: Arkusz kalkulacyjny
Temat: Staw – średnie temperatury
Matura · 3 pkt
Pan Iksiński stał się właścicielem stawu o powierzchni całkowitej 10 000 m². Pierwszą rośliną, którą postanowił w nim umieścić, jest rzęsa wodna, która osiąga wysoką skuteczność rozmnażania wegetatywnego, tzn. przy odpowiedniej temperaturze i wielkości opadów potrafi znacząco zwiększyć rozmiar zajmowanej powierzchni.

W pliku staw.txt są zawarte następujące informacje, rozdzielone znakami tabulacji:

Data — data pomiaru

Temp — temperatura w danym dniu w °C, zaokrąglona do jednego miejsca po przecinku

Opady — wielkość opadu w mm, zaokrąglona do liczby całkowitej.

Przykład:
DataTempOpady
2022-01-019,85
2022-01-028,11
2022-01-0392
2022-01-047,31
2022-01-055,75
Plik zawiera dane z całego 2022 roku.

Z wykorzystaniem danych zawartych w pliku oraz dostępnych narzędzi informatycznych wykonaj podane zadania. Wyniki zapisz w pliku tekstowym wyniki7.txt. Odpowiedź do każdego zadania poprzedź numerem tego zadania.

Utwórz zestawienie średnich miesięcznych temperatur w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku. Na podstawie wykonanego zestawienia utwórz wykres kolumnowy, porównujący te wartości. Pamiętaj o czytelnym opisie wykresu (tytuł wykresu, opisy osi, oznaczenie miesięcy na osi X).

Do oceny oddajesz wyniki7.txt oraz pliki komputerowej realizacji rozwiązań, a w zadaniu 7.1 również plik z wykresem.

Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.

Wskazówka

Dodaj kolumnę miesiąca i oblicz średnią temperaturę w każdej grupie.

Rozwiązanie krok po kroku

  1. 1Importujemy staw.txt z separatorem tabulacji i przecinkiem dziesiętnym.
  2. 2Dodajemy numer miesiąca, a średnie obliczamy funkcją ŚREDNIA.JEŻELI lub tabelą przestawną.
  3. 3Zaokrąglamy do jednego miejsca po przecinku i tworzymy wykres kolumnowy z opisami osi i tytułem.
  4. 4
    Miesiącśrednia temperatura (°C)
    11,1
    24,1
    34,1
    47,4
    515,9
    620,5
    720,4
    821,1
    913,7
    1012,5
    115,2
    121,6
    Wykres kolumnowy: tytuł „Średnie temperatury miesięczne”, oś X – miesiąc, oś Y – średnia temperatura (°C).
Odpowiedź:
Miesiącśrednia temperatura (°C)
11,1
24,1
34,1
47,4
515,9
620,5
720,4
821,1
913,7
1012,5
115,2
121,6
Wykres kolumnowy: tytuł „Średnie temperatury miesięczne”, oś X – miesiąc, oś Y – średnia temperatura (°C).

Zadanie 2

Matura: maj 2026
Oryginalne zadanie: zad. 7.2
Poziom: rozszerzony
Dział: Arkusz kalkulacyjny
Temat: Staw – dni bez opadów
Matura · 2 pkt
Pan Iksiński stał się właścicielem stawu o powierzchni całkowitej 10 000 m². Pierwszą rośliną, którą postanowił w nim umieścić, jest rzęsa wodna, która osiąga wysoką skuteczność rozmnażania wegetatywnego, tzn. przy odpowiedniej temperaturze i wielkości opadów potrafi znacząco zwiększyć rozmiar zajmowanej powierzchni.

W pliku staw.txt są zawarte następujące informacje, rozdzielone znakami tabulacji:

Data — data pomiaru

Temp — temperatura w danym dniu w °C, zaokrąglona do jednego miejsca po przecinku

Opady — wielkość opadu w mm, zaokrąglona do liczby całkowitej.

Przykład:
DataTempOpady
2022-01-019,85
2022-01-028,11
2022-01-0392
2022-01-047,31
2022-01-055,75
Plik zawiera dane z całego 2022 roku.

Z wykorzystaniem danych zawartych w pliku oraz dostępnych narzędzi informatycznych wykonaj podane zadania. Wyniki zapisz w pliku tekstowym wyniki7.txt. Odpowiedź do każdego zadania poprzedź numerem tego zadania.

Dla każdego miesiąca wyznacz długość najdłuższego ciągu kolejnych dni bez opadów w tym miesiącu (wartość opadów w tych dniach jest równa 0).

Do oceny oddajesz wyniki7.txt oraz pliki komputerowej realizacji rozwiązań, a w zadaniu 7.1 również plik z wykresem.

Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.

Wskazówka

Licznik zwiększa się tylko przy zerowym opadzie i zeruje po zmianie miesiąca.

Rozwiązanie krok po kroku

  1. 1Dodajemy kolumnę długości bieżącej serii dni bez opadów.
  2. 2Przy opadzie większym od 0 wpisujemy 0; na początku miesiąca zaczynamy nową serię.
  3. 3Dla każdego miesiąca wyznaczamy maksimum tej kolumny.
  4. 4
    Miesiącnajdłuższy ciąg dni bez opadów
    111
    27
    320
    48
    520
    611
    710
    88
    914
    1015
    1110
    1210
Odpowiedź:
Miesiącnajdłuższy ciąg dni bez opadów
111
27
320
48
520
611
710
88
914
1015
1110
1210

Zadanie 3

Matura: maj 2026
Oryginalne zadanie: zad. 7.3
Poziom: rozszerzony
Dział: Arkusz kalkulacyjny
Temat: Staw – symulacja rozrostu
Matura · 2 pkt
Na potrzeby zadania przyjmujemy, że w kolejnym roku przez 184 dni, od 1 marca 2023 do 31 sierpnia 2023, temperatury i opady utrzymywały się na stałym poziomie, co pozwalało na regularny wzrost rzęsy wodnej w tempie rozrostu 1,75% dziennie. Przyrost rzęsy następował w nocy, a pomiar zarośnięcia stawu – rano.

1 marca 2023 rano staw był zarośnięty rzęsą w 20%, tj. rzęsa wodna zajmowała 2000 m². W związku z tym, że staw nie powinien być zarośnięty w całości, właściciel postanowił pozbywać się jej nadmiaru. Do zbiornika wpuścił 80 amurów białych, z których każdy zjadał w ciągu dnia 0,25 m² rzęsy wodnej. Dodatkowo co piątek w ciągu dnia odławał 60 m² rzęsy wodnej.

Uwaga: 30 kwietnia rano staw był zarośnięty w 25,79%.

Podaj, w którym dniu (licząc od 1 marca 2023) pomiar wykazał, że rzęsa wodna po raz pierwszy zajęła więcej niż 75% powierzchni stawu.

Do oceny oddajesz wyniki7.txt oraz pliki komputerowej realizacji rozwiązań, a w zadaniu 7.1 również plik z wykresem.

Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.

Wskazówka

Najpierw odczytuj pomiar poranny, potem odejmuj zjedzoną i odłowioną rzęsę i stosuj nocny wzrost.

Rozwiązanie krok po kroku

  1. 1Pierwszy pomiar to 2000 m²; ryby zjadają 80·0,25=20 m² dziennie.
  2. 2Co piątek odejmujemy dodatkowe 60 m².
  3. 3Następny pomiar poranny: (poprzedni pomiar−20−odłów)·1,0175.
  4. 4Szukamy pierwszego poranka z powierzchnią większą niż 7500 m², numerując 1 marca jako dzień 1.
  5. 5167. dzień, czyli 14 sierpnia 2023 r.
Odpowiedź: 167. dzień, czyli 14 sierpnia 2023 r.

Zadanie 4

Matura: maj 2026
Oryginalne zadanie: zad. 7.4
Poziom: rozszerzony
Dział: Arkusz kalkulacyjny
Temat: Staw – symulacja rozrostu
Matura · 2 pkt
Na potrzeby zadania przyjmujemy, że w kolejnym roku przez 184 dni, od 1 marca 2023 do 31 sierpnia 2023, temperatury i opady utrzymywały się na stałym poziomie, co pozwalało na regularny wzrost rzęsy wodnej w tempie rozrostu 1,75% dziennie. Przyrost rzęsy następował w nocy, a pomiar zarośnięcia stawu – rano.

1 marca 2023 rano staw był zarośnięty rzęsą w 20%, tj. rzęsa wodna zajmowała 2000 m². W związku z tym, że staw nie powinien być zarośnięty w całości, właściciel postanowił pozbywać się jej nadmiaru. Do zbiornika wpuścił 80 amurów białych, z których każdy zjadał w ciągu dnia 0,25 m² rzęsy wodnej. Dodatkowo co piątek w ciągu dnia odławał 60 m² rzęsy wodnej.

Uwaga: 30 kwietnia rano staw był zarośnięty w 25,79%.

Podaj, jaka jest najmniejsza liczba amurów białych, jaką musi wpuścić właściciel, by rzęsa wodna w całym badanym okresie zajmowała maksymalnie 50% powierzchni stawu.

Do oceny oddajesz wyniki7.txt oraz pliki komputerowej realizacji rozwiązań, a w zadaniu 7.1 również plik z wykresem.

Odpowiedź do samodzielnego porównania z pełnym rozwiązaniem; bez automatycznej oceny.

Wskazówka

Zmieniaj liczbę ryb i kontroluj maksymalny pomiar poranny w całym okresie.

Rozwiązanie krok po kroku

  1. 1Powtarzamy symulację 184 poranków dla kolejnych liczb ryb.
  2. 2Dzienne zjadanie wynosi liczba_ryb·0,25 m²; piątkowy odłów pozostaje równy 60 m².
  3. 3Wybieramy najmniejszą liczbę ryb, dla której żaden pomiar nie przekracza 5000 m².
  4. 494
Odpowiedź: 94