Uwaga: w zadaniu 9 źródło nie określa kolejności pierwiastków. W rozwiązaniu podano interpretację klucza i wyjaśniono niejednoznaczność.
Zadania arkusza
Rok matury:
Znalezione zadania: 11
Zadanie 1
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 1
Poziom: Rozszerzony
Dział: Logarytmy
Temat: Logarytmy
Matura · 3 pkt
Wykaż, że log23⋅log34⋅log45⋅log56⋅log67⋅log78 jest liczbą naturalną. Zapisz obliczenia.
Wskazówka
Zmień wszystkie podstawy na 2.
Rozwiązanie krok po kroku
1Wybieramy wspólną podstawę logarytmów. Korzystamy ze wzoru logab=log2alog2b. Wszystkie podstawy w zadaniu są dodatnie i różne od 1, więc możemy go zastosować.
2Zapisujemy każdy czynnik przy podstawie 2: log23=log22log23, log34=log23log24, log45=log24log25 i analogicznie dla pozostałych.
3Cały iloczyn ma postać log22⋅log23⋅log24⋅log25⋅log26⋅log27log23⋅log24⋅log25⋅log26⋅log27⋅log28.
4Skracamy wspólne czynniki od log23 do log27. Są niezerowe, ponieważ ich argumenty są różne od 1. Pozostaje log22log28.
5Ponieważ 23=8 i 21=2, mamy log28=3 oraz log22=1. Iloczyn jest równy 13=3.
6Liczba 3 jest naturalna, czyli 3∈N. To kończy dowód.
Odpowiedź: 3
Zadanie 2
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 2
Poziom: Rozszerzony
Dział: Planimetria
Temat: Dowód geometryczny
Matura · 3 pkt
Na bokach BC i CD równoległoboku ABCD zbudowano kwadraty CDEF i BCGH (patrz rysunek). Udowodnij, że ∣AC∣=∣EG∣. Zapisz obliczenia.
Wskazówka
Porównaj trójkąty ABC i ECG.
Rozwiązanie krok po kroku
1Wybieramy trójkąty ABC oraz ECG. Chcemy wykazać ich przystawanie, a następnie porównać boki AC i EG.
2W równoległoboku przeciwległe boki mają równe długości: ∣AB∣=∣CD∣. W kwadracie CDEF mamy ∣CD∣=∣CE∣, zatem ∣AB∣=∣CE∣.
3W kwadracie BCGH wszystkie boki są równe, więc ∣BC∣=∣CG∣. Mamy już dwie pary równych boków porównywanych trójkątów.
4Pozostaje porównać kąty między tymi bokami: ∠ABC i ∠ECG. Sąsiednie kąty równoległoboku sumują się do 180∘, stąd ∠ABC=180∘−∠BCD.
5Z rysunku kwadraty leżą na zewnątrz równoległoboku. Przy C kąty DCE i BCG są proste. Kąty wokół C dają ∠BCD+90∘+∠ECG+90∘=360∘.
6Odejmujemy dwa kąty proste: ∠ECG=180∘−∠BCD. Stąd ∠ECG=∠ABC.
7Trójkąty ABC i ECG są przystające z cechy bok–kąt–bok. Odpowiednio wierzchołkom A, B, C odpowiadają E, C, G.
8Bok AC odpowiada więc bokowi EG. Boki odpowiadające w trójkątach przystających są równe, zatem ∣AC∣=∣EG∣. To kończy dowód.
Odpowiedź: ∣AC∣=∣EG∣
Zadanie 3
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 3
Poziom: Rozszerzony
Dział: Rachunek prawdopodobieństwa
Temat: Prawdopodobieństwo
Matura · 4 pkt
Wielokąt wypukły ma n wierzchołków, z których losujemy jednocześnie 2. Oblicz n, wiedząc, że prawdopodobieństwo utworzenia przekątnej wynosi 0,9. Zapisz obliczenia.
Wpisz wynik i sprawdź odpowiedź
Wskazówka
Spośród wszystkich par odrzuć n boków.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech n oznacza liczbę wierzchołków wielokąta; n∈N i n≥3. Jednoczesne losowanie oznacza, że kolejność wybranych wierzchołków nie ma znaczenia.
2Liczba wszystkich jednakowo prawdopodobnych par to ∣Ω∣=(2n)=2n(n−1).
3Każda para wyznacza bok albo przekątną. Boków jest n, więc liczba par wyznaczających przekątne to ∣A∣=2n(n−1)−n=2n(n−3).
4Stosujemy klasyczny wzór: P(A)=∣Ω∣∣A∣=n(n−1)/2n(n−3)/2=n−1n−3. Skracamy przez n/2, które jest dodatnie.
5Z treści P(A)=0,9=109, więc n−1n−3=109. Mnożymy przez 10(n−1): 10(n−3)=9(n−1).
6Rozwijamy nawiasy: 10n−30=9n−9. Odejmujemy 9n i dodajemy 30: n=21.
7Sprawdzamy: par jest (221)=210, przekątnych 210−21=189, a 210189=0,9. Zatem wielokąt ma 21 wierzchołków.
Odpowiedź: n=21
Zadanie 4
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 4
Poziom: Rozszerzony
Dział: Rachunek różniczkowy
Temat: Rachunek różniczkowy
Matura · 6 pkt
Funkcja f(x)=xx2−5x+6, x∈R∖{0}. Punkt P o pierwszej współrzędnej -2 należy do wykresu. Prosta y=ax+b jest styczna w P. Oblicz a,b oraz podaj ekstrema, o ile istnieją. Zapisz obliczenia.
Wskazówka
Zapisz funkcję jako sumę i oblicz pochodną.
Rozwiązanie krok po kroku
1Dziedzina funkcji to Df=R∖{0}. Dzielimy każdy składnik licznika przez x: f(x)=x−5+x6.
2Wyznaczamy punkt styczności: f(−2)=−2−5+−26=−2−5−3=−10. Stąd P=(−2,−10).
3Obliczamy pochodną składnik po składniku: (x)′=1, (−5)′=0, (6x−1)′=−6x−2. Zatem f′(x)=1−x26.
4Współczynnik kierunkowy stycznej to wartość pochodnej w punkcie styczności: a=f′(−2)=1−46=−21.
5Stosujemy wzór y−f(x0)=f′(x0)(x−x0) dla x0=−2: y+10=−21(x+2).
6Rozwijamy prawą stronę i odejmujemy 10: y+10=−21x−1, czyli y=−21x−11. Zatem a=−21 i b=−11.
7Szukamy ekstremów lokalnych. Równanie f′(x)=0 daje 1−x26=0, czyli x2=6. Punkty stacjonarne to x=−6 oraz x=6; oba należą do dziedziny.
8Zapisujemy f′(x)=x2x2−6. Mianownik jest dodatni dla x=0, więc pochodna jest dodatnia, gdy ∣x∣>6, i ujemna, gdy 0<∣x∣<6.
9Funkcja rośnie na (−∞,−6) i (6,+∞), a maleje na (−6,0) i (0,6). Nie łączymy przedziałów przez 0, gdzie funkcja nie istnieje.
10W x=−6 pochodna zmienia znak z dodatniego na ujemny: jest to maksimum lokalne. Obliczamy f(−6)=−6−5−66=−5−26.
11W x=6 pochodna zmienia znak z ujemnego na dodatni: jest to minimum lokalne. Obliczamy f(6)=6−5+66=−5+26.
12Odpowiedź: styczna y=−21x−11; maksimum lokalne w punkcie (−6,−5−26), minimum lokalne w (6,−5+26). Funkcja nie ma maksimum ani minimum globalnego w całej dziedzinie.
Trzy liczby tworzą ciąg arytmetyczny. Jeśli pierwszą zmniejszymy o 1, drugą zwiększymy o 15, a trzecią zwiększymy o 37, otrzymamy ciąg geometryczny. Wyznacz te liczby, jeśli ich suma wynosi 63. Zapisz obliczenia.
Wskazówka
Środkowa liczba ciągu arytmetycznego wynosi 21.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech r oznacza różnicę ciągu arytmetycznego. Trzy kolejne wyrazy zapisujemy jako a−r,a,a+r. Ich suma wynosi 3a=63, więc a=21.
2Szukane liczby mają zatem postać 21−r,21,21+r. Po opisanych zmianach otrzymujemy (21−r)−1=20−r, 21+15=36 oraz (21+r)+37=58+r.
3Dla trzech kolejnych wyrazów ciągu geometrycznego kwadrat środkowego jest iloczynem skrajnych: 362=(20−r)(58+r).
4Obliczamy obie strony: 1296=1160+20r−58r−r2=1160−38r−r2.
5Przenosimy wszystko na jedną stronę: r2+38r+136=0.
6Wyróżnik: Δ=382−4⋅1⋅136=1444−544=900. Zatem Δ=30.
7Stąd r1=2−38−30=−34 oraz r2=2−38+30=−4.
8Dla r=−34 liczby wynoszą (55,21,−13). Ich suma to 63, a różnice kolejnych wyrazów to -34. Po zmianach mamy (54,36,24) i 5436=3624=32.
9Dla r=−4 liczby wynoszą (25,21,17). Suma to 63, różnice to -4. Po zmianach mamy (24,36,54) i 2436=3654=23.
10Obie trójki spełniają wszystkie warunki. Odpowiedź: (55,21,−13) lub (25,21,17).
Odpowiedź: (55,21,−13) lub (25,21,17)
Zadanie 6
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 6
Poziom: Rozszerzony
Dział: Trygonometria
Temat: Trygonometria
Matura · 4 pkt
Rozwiąż nierówność cos2x2cosx−3<0 w przedziale [0,2π]. Zapisz obliczenia.
Wskazówka
Mianownik jest dodatni poza jego zerami.
Rozwiązanie krok po kroku
1Najpierw określamy dziedzinę: mianownik cos2x nie może być zerem. W [0,2π] wykluczamy x=2π i x=23π.
2Dla każdego pozostałego x mamy cos2x>0. Możemy pomnożyć nierówność przez mianownik bez zmiany znaku nierówności.
3Otrzymujemy 2cosx−3<0, czyli 2cosx<3, a następnie cosx<23.
4W przedziale [0,2π] równość cosx=23 zachodzi dla x=6π i x=611π.
5Na [0,π] cosinus maleje, a na [π,2π] rośnie. Jest mniejszy od 23 dokładnie między tymi dwiema wartościami: x∈(6π,611π).
6Nierówność jest ostra, więc nie włączamy końców. Usuwamy także oba wcześniej wykluczone zera mianownika.
7Odpowiedź: x∈(6π,2π)∪(2π,23π)∪(23π,611π).
Odpowiedź: x∈(6π,2π)∪(2π,23π)∪(23π,611π)
Zadanie 7
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 7
Poziom: Rozszerzony
Dział: Rachunek różniczkowy
Temat: Optymalizacja
Matura · 5 pkt
Rozpatrujemy wszystkie trapezy równoramienne, w których krótsza podstawa i każde ramię mają długość 5 cm. Oblicz długość dłuższej podstawy trapezu o największym polu i to pole. Zapisz obliczenia.
Wskazówka
Niech x będzie poziomym rzutem ramienia.
Rozwiązanie krok po kroku
1Opuszczamy wysokości z końców krótszej podstawy. W trapezie równoramiennym przy dłuższej podstawie powstają dwa jednakowe trójkąty prostokątne. Niech x będzie poziomą przyprostokątną każdego z nich.
2Dłuższa podstawa ma długość b=5+2x. Ponieważ ramię ma długość 5 i wysokość musi być dodatnia, 0<x<5.
3Z twierdzenia Pitagorasa h2+x2=52, więc h=25−x2; wybieramy dodatni pierwiastek, bo h jest długością.
4Pole jest funkcją x: P(x)=25+bh=25+5+2x25−x2=(5+x)25−x2.
5Liczymy pochodną iloczynu. Pochodna pierwiastka wynosi 225−x2−2x=−25−x2x.
7W dziedzinie mianownik jest dodatni. Równanie P′(x)=0 sprowadza się do 2x2+5x−25=0. Wyróżnik wynosi 25+200=225, więc x=4−5±15: x=25 lub x=−5.
8Tylko x=25 należy do (0,5). Licznik rozkłada się jako 25−5x−2x2=−2(x−25)(x+5).
9Dla 0<x<25 pochodna jest dodatnia, a dla 25<x<5 ujemna. Pole najpierw rośnie, potem maleje, więc osiąga maksimum globalne przy x=25.
10Obliczamy wymiary: b=5+2⋅25=10 cm oraz h=25−425=253 cm.
11Maksymalne pole: Pmax=25+10⋅253=4753 cm2.
Odpowiedź: 10 cm; Pmax=4753 cm2
Zadanie 8
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 8
Poziom: Rozszerzony
Dział: Geometria analityczna
Temat: Geometria analityczna
Matura · 5 pkt
Punkt A=(−4,−1) jest wierzchołkiem kwadratu opisanego na okręgu x2+y2+6y−1=0. Wyznacz pozostałe wierzchołki. Zapisz obliczenia.
Wskazówka
Środek okręgu jest środkiem kwadratu.
Rozwiązanie krok po kroku
1Okrąg jest wpisany w kwadrat, ponieważ kwadrat jest na nim opisany. Środek okręgu jest więc jednocześnie punktem przecięcia przekątnych kwadratu.
2Uzupełniamy kwadrat w równaniu: y2+6y=(y+3)2−9. Stąd x2+(y+3)2−10=0, czyli x2+(y+3)2=10.
3Odczytujemy środek S=(0,−3) i promień r=10.
4Środek kwadratu jest środkiem przekątnej AC, więc 2A+C=S. Wyznaczamy przeciwległy wierzchołek: C=2S−A=(0,−6)−(−4,−1)=(4,−5).
5Wektor od środka do A wynosi SA=A−S=(−4,2). Wektory do sąsiednich wierzchołków otrzymujemy przez obrót o kąt prosty.
6Obrót wektora (u,v) o 90∘ daje (−v,u), a o −90∘ daje (v,−u). Dla (−4,2) otrzymujemy (−2,−4) i (2,4).
7Dodajemy te wektory do S: B=(0,−3)+(−2,−4)=(−2,−7) oraz D=(0,−3)+(2,4)=(2,1). Można zamienić nazwy B i D, otrzymując ten sam kwadrat.
8Sprawdzamy zgodność z promieniem wpisanym: ∣SA∣=(−4)2+22=20. W kwadracie odległość środka od wierzchołka jest 2 razy większa od promienia okręgu wpisanego.
9Zatem promień wpisany to 220=10, dokładnie jak w danym równaniu. Odpowiedź: B=(−2,−7), C=(4,−5), D=(2,1).
Odpowiedź: B=(−2,−7), C=(4,−5), D=(2,1)
Zadanie 9
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 9
Poziom: Rozszerzony
Dział: Równania
Temat: Równanie z parametrem
Matura · 4 pkt
Wyznacz wszystkie m, dla których x2+2(m+1)x+6m+1=0 ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste x1,x2 tego samego znaku, spełniające x1−x2<3. Zapisz obliczenia.
Wskazówka
Uwaga: w źródle nie określono kolejności pierwiastków; klucz interpretuje różnicę jako odległość.
Rozwiązanie krok po kroku
1Współczynnik przy x2 jest równy 1 dla każdego m. Aby równanie miało dwa różne pierwiastki rzeczywiste, potrzebujemy Δ>0.
3Nierówność 4m(m−4)>0 zachodzi dla m<0 lub m>4. Wartości 0 i 4 wykluczamy, bo dają pierwiastek podwójny.
4Dwa rzeczywiste pierwiastki są tego samego znaku wtedy i tylko wtedy, gdy ich iloczyn jest dodatni. Ze wzorów Viète’a x1x2=6m+1, więc 6m+1>0, czyli m>−61.
5Po połączeniu tych dwóch warunków mamy m∈(−61,0)∪(4,+∞).
6W treści nie określono kolejności pierwiastków. Najpierw przyjmujemy interpretację klucza: x1>x2, więc różnica jest odległością między pierwiastkami.
7Ze wzoru kwadratowego x1=2−2(m+1)+Δ i x2=2−2(m+1)−Δ. Odejmujemy: x1−x2=Δ.
8Warunek Δ<3 przy Δ>0 można podnieść do kwadratu: 4m2−16m<9, czyli 4m2−16m−9<0.
9Zera tego trójmianu to m=816±256+144=816±20, czyli −21 i 29. Dodatni współczynnik przy m2 oznacza, że nierówność zachodzi między zerami.
10Przecinamy przedział (−21,29) z wcześniejszym zbiorem. Przy interpretacji klucza otrzymujemy m∈(−61,0)∪(4,29).
11Jeśli jednak oznaczymy x1<x2, to x1−x2<0<3 i ostatni warunek niczego nie ogranicza. Wtedy wynik to (−61,0)∪(4,+∞). Bez wskazania kolejności treść jest niejednoznaczna; wynik klucza wymaga x1>x2 albo warunku ∣x1−x2∣<3.
Odpowiedź: Według interpretacji klucza: m∈(−61,0)∪(4,29); kolejność pierwiastków wymaga doprecyzowania
Zadanie 10
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 10
Poziom: Rozszerzony
Dział: Stereometria
Temat: Ostrosłup
Matura · 6 pkt
W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym ABCDS wysokość jest równa 5, a kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi wynosi 120∘ (patrz rysunek). Oblicz objętość. Zapisz obliczenia.
Wpisz wynik i sprawdź odpowiedź
Wskazówka
Przekrój prostopadły do wspólnej krawędzi bocznej pokazuje kąt dwuścienny.
Rozwiązanie krok po kroku
1Niech a oznacza bok kwadratowej podstawy, O jej środek, a S wierzchołek ostrosłupa. Mamy SO=5. W kwadracie OB=OC=OD=2a2.
2Niech E będzie rzutem prostopadłym O na wspólną krawędź SC sąsiednich ścian SBC i SCD. Odcinek OB jest prostopadły do płaszczyzny SOC: jest prostopadły do OC oraz do SO. Tak samo jest z OD.
3Dlatego BE i DE są prostopadłe do SC: ich składowe BO, DO oraz OE są prostopadłe do SC. Kąt BED jest więc kątem liniowym danego kąta dwuściennego i ma 120∘.
4Z symetrii ostrosłupa prosta EO dzieli ten kąt na połowy: ∠BEO=60∘. Ponieważ OB⊥OE, trójkąt BOE jest prostokątny w O, a ∠EBO=30∘.
5W trójkącie BOE korzystamy z tangensa: tan30∘=OBOE. Stąd OE=2a2⋅31=6a6.
6Trójkąt OEC jest prostokątny w E. Z twierdzenia Pitagorasa EC2=OC2−OE2=2a2−6a2=3a2, więc EC=3a3.
7Trójkąty SOC i OEC są podobne: mają wspólny kąt przy C i po jednym kącie prostym. Odpowiadają sobie boki SO i OE oraz OC i EC.
9Mnożymy przez 6a6: 5=6a6⋅26=2a. Zatem a=10.
10Pole podstawy to Pp=a2=100. Objętość ostrosłupa wynosi V=31Pp⋅SO=31⋅100⋅5=3500.
Odpowiedź: V=3500
Zadanie 11
Matura: próbna Operon · 20 listopada 2024
Oryginalne zadanie: zad. 11
Poziom: Rozszerzony
Dział: Rachunek prawdopodobieństwa
Temat: Prawdopodobieństwo
Matura · 6 pkt
W urnie są 2 kule białe i 6 czarnych. Losujemy 2 bez zwracania. Co jest bardziej prawdopodobne: różne kolory czy ten sam kolor? Ile białych kul dołożyć, by prawdopodobieństwa były równe? Zapisz obliczenia.
Wskazówka
Różne kolory można wylosować w dwóch kolejnościach.
Rozwiązanie krok po kroku
1Oznaczamy R jako zdarzenie wylosowania kul różnych kolorów, a T jako zdarzenie wylosowania kul tego samego koloru. Te zdarzenia są rozłączne i razem obejmują wszystkie wyniki losowania.
2Różne kolory otrzymamy w dwóch kolejnościach: biała–czarna albo czarna–biała. Ponieważ nie zwracamy pierwszej kuli, w drugim losowaniu zostaje 7 kul.