SStrefa Nauki w Elektryku
Klasa 3 – lista tematów

Informatyka · Klasa 3 · Bazy danych · Lekcja 8

🦷 Tworzenie bazy danych – obsługa gabinetu stomatologicznego

Zamieniamy papierową kartę pacjenta na bazę danych Stomatolog w programie Microsoft Access: wymagania, tabele, klucze i relacja.

0Warto powtórzyć

Wymień etapy tworzenia bazy danych.

Jakie poznaliśmy zasady projektowania tabel?

Jaka jest rola klucza podstawowego i obcego?

1Określenie wymagań bazy Stomatolog

Stomatolog zapisuje dane pacjentów i ich wizyt ręcznie na kartach. Chcemy, żeby robił to komputer. Wzorem będzie baza Zawody: tam były zawodnicy i starty, tu są pacjenci i wizyty.

Przykładowe wymagania:

  • wprowadzanie informacji o pacjentach (każdy nowy pacjent dostaje unikalny numer),
  • wprowadzanie informacji o wizytach: data, godzina, rodzaj wizyty, koszt,
  • wyszukiwanie, którzy pacjenci mieli wizytę danego dnia, jakie zabiegi wykonano i ile kosztowały (raport dzienny),
  • drukowanie raportu, zestawienia wizyt z dnia / miesiąca / roku oraz wizyt planowanych.

Ćwiczenie w parach (ćw. 1): jedna osoba jest informatykiem, druga klientem – stomatologiem. Informatyk przeprowadza wywiad i zapisuje w punktach wymagania bazy. Potem zamieńcie się rolami i porównajcie listy.

2Projekt formularza i raportu

Zanim usiądziemy do Accessa, rysujemy odręcznie (albo w Wordzie/Paincie), jak ma wyglądać formularz i raport (ćw. 2).

📋 DANE PACJENTA

Numer pacjenta…………
Imię…………
Nazwisko…………
Nr telefonu…………
PESEL…………

📄 WIZYTY W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM

Krosno, 12 listopada 2026

NazwiskoImięNr pacjentaDataGodzinaRodzajKoszt
……………………………………

3Zbiory informacji i tabele (ćw. 3–4)

Do jednej tabeli przypisujemy jedną kategorię informacji. Dane osobowe pacjenta zapisujemy raz – w tabeli Pacjenci. Każda wizyta to osobny rekord w tabeli Wizyty. Gdybyśmy wszystko trzymali w jednej tabeli, przy każdej wizycie trzeba by od nowa wpisywać adres i PESEL – to marnowanie miejsca i źródło błędów.

🎯 Ćwiczenie interaktywne: przydziel pola do tabel

Imię
Data wizyty
Nazwisko
Koszt wizyty
PESEL
Godzina wizyty
Ulica i numer
Rodzaj wizyty
Miejscowość
Kod pocztowy
Numer telefonu
Poprawnie: 0 / 11

4Tworzenie tabel w Microsoft Access (ćw. 5–6)

Tabela Pacjenci

  1. Uruchom Access → Nowy / Pusta baza danych, nazwa pliku Stomatolog, wybierz folder, kliknij Utwórz.
  2. Przejdź do Widoku projektu i nazwij tabelę Pacjenci.
  3. Zmień nazwę pola Identyfikator na NrPacjenta (🔑, Autonumerowanie).
  4. Dopisz pola: Nazwisko, Imie, KodPocztowy, UlicaNr, Miejscowosc, NrTelefonu, Pesel i ustaw ich typy.

Tabela Wizyty

  1. Utwórz tabelę Wizyty.
  2. Jeśli Access wstawił klucz – usuń kluczyk, zmień nazwę pola na NrPacjenta, typ Liczba (to klucz obcy).
  3. Dopisz pola: DataWizyty, GodzinaWizyty, RodzajWizyty, KosztWizyty.
  4. Zapisz tabelę.
⚠️ Częsty błąd: nadawanie typu Autonumerowanie polu klucza obcego. Wtedy numery w obu tabelach liczyłyby się niezależnie i wizyty trafiałyby do złych pacjentów!

🎯 Dobierz typ danych

Pacjenci.NrPacjenta (klucz podstawowy)

Pacjenci.Nazwisko

Pacjenci.Pesel

Wizyty.NrPacjenta (klucz obcy)

Wizyty.DataWizyty

Wizyty.KosztWizyty

Pytania z ćwiczenia 6

a. Dlaczego kluczem podstawowym może być tylko NrPacjenta w tabeli Pacjenci?

b. Dlaczego NrPacjenta w tabeli Wizyty nie może być typu Autonumerowanie?

c. Dlaczego w Pacjentach to klucz podstawowy, a w Wizytach – obcy?

5Relacja „jeden do wielu” (przykład 1, ćw. 7)

Czy ten sam pacjent może przyjść wiele razy? Tak. Czy jedna wizyta dotyczy jednego pacjenta? Tak. Zatem definiujemy relację jeden do wielu.

  1. Narzędzia bazy danych → Relacje.
  2. Dodaj do okna tabele Pacjenci i Wizyty.
  3. Przeciągnij NrPacjenta z Pacjentów na NrPacjenta w Wizytach – otworzy się okno Edytowanie relacji.
  4. Zaznacz Wymuszaj więzy integralności → Utwórz. Typ relacji: Jeden-do-wielu. Zapisz obiekt Relacje.
Pacjenci
🔑 NrPacjenta
1 ──────── ∞Wizyty
NrPacjenta

🧪 Laboratorium relacji – sprawdź więzy integralności

Pacjenci

🔑 NrPacjentaPacjentWizyt
1Anna Nowak1
2Jan Kowalski1
3Ewa Wiśniewska0

Wizyty

NrPacjenta (obcy)DataRodzajKoszt
12026-11-02Przegląd100 zł
22026-11-03Wypełnienie250 zł

Spróbuj dodać wizytę pacjenta nr 7 – raz z włączonymi, raz z wyłączonymi więzami.

2a. Dlaczego klucz podstawowy w tabeli Pacjenci wystarczy, aby określić relację?

2b. Dlaczego relacja jest „jeden do wielu”?

6Warto zapamiętać

  • Relacja wymaga klucza podstawowego w jednej tabeli i pola na jego wartość w drugiej; pola kluczy muszą być tego samego typu.
  • Nie powtarzamy tych samych informacji w kilku tabelach.
  • Tabele, formularze, kwerendy i raporty to osobne obiekty, ale zapisywane są w jednym pliku bazy.

7Quiz – 10 pytań

1. Od czego zaczynamy tworzenie bazy danych?

2. Ile tabel potrzebuje baza Stomatolog w tej lekcji?

3. Które pole jest kluczem podstawowym tabeli Pacjenci?

4. Jaki typ ma pole NrPacjenta w tabeli Wizyty?

5. Jak nazywamy pole NrPacjenta w tabeli Wizyty?

6. Jaka relacja łączy tabele Pacjenci i Wizyty?

7. Co oznacza „Wymuszaj więzy integralności”?

8. Dlaczego dzielimy dane na kilka tabel?

9. Gdzie w Accessie definiujemy relację?

10. Czym jest pojedynczy wiersz tabeli?

Wynik: 0 / 10

8Zadanie domowe

  1. Odpowiedz ustnie: Jak są zorganizowane dane w relacyjnej bazie danych? Jakie są etapy przygotowania prostej bazy w Accessie? Dlaczego ważne jest wstępne określenie wymagań? Kiedy występuje relacja „jeden do wielu”?
  2. Przygotuj bazę zawodów sportowych (innych niż pływanie) z tabelami zawodników i startów oraz relacją jeden do wielu.
  3. Dla zainteresowanych: zaprojektuj bazę Klinika zwierząt z trzema tabelami (Właściciele, Zwierzaki, Wizyty) i przygotuj formularze do wprowadzania danych.