Informatyka · Klasa 3 · Bazy danych · Lekcja 8
🦷 Tworzenie bazy danych – obsługa gabinetu stomatologicznego
Zamieniamy papierową kartę pacjenta na bazę danych Stomatolog w programie Microsoft Access: wymagania, tabele, klucze i relacja.
0Warto powtórzyć
Wymień etapy tworzenia bazy danych.
Jakie poznaliśmy zasady projektowania tabel?
Jaka jest rola klucza podstawowego i obcego?
1Określenie wymagań bazy Stomatolog
Stomatolog zapisuje dane pacjentów i ich wizyt ręcznie na kartach. Chcemy, żeby robił to komputer. Wzorem będzie baza Zawody: tam były zawodnicy i starty, tu są pacjenci i wizyty.
Przykładowe wymagania:
- wprowadzanie informacji o pacjentach (każdy nowy pacjent dostaje unikalny numer),
- wprowadzanie informacji o wizytach: data, godzina, rodzaj wizyty, koszt,
- wyszukiwanie, którzy pacjenci mieli wizytę danego dnia, jakie zabiegi wykonano i ile kosztowały (raport dzienny),
- drukowanie raportu, zestawienia wizyt z dnia / miesiąca / roku oraz wizyt planowanych.
Ćwiczenie w parach (ćw. 1): jedna osoba jest informatykiem, druga klientem – stomatologiem. Informatyk przeprowadza wywiad i zapisuje w punktach wymagania bazy. Potem zamieńcie się rolami i porównajcie listy.
2Projekt formularza i raportu
Zanim usiądziemy do Accessa, rysujemy odręcznie (albo w Wordzie/Paincie), jak ma wyglądać formularz i raport (ćw. 2).
📋 DANE PACJENTA
📄 WIZYTY W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM
Krosno, 12 listopada 2026
| Nazwisko | Imię | Nr pacjenta | Data | Godzina | Rodzaj | Koszt |
|---|---|---|---|---|---|---|
| …… | …… | …… | …… | …… | …… | …… |
3Zbiory informacji i tabele (ćw. 3–4)
Do jednej tabeli przypisujemy jedną kategorię informacji. Dane osobowe pacjenta zapisujemy raz – w tabeli Pacjenci. Każda wizyta to osobny rekord w tabeli Wizyty. Gdybyśmy wszystko trzymali w jednej tabeli, przy każdej wizycie trzeba by od nowa wpisywać adres i PESEL – to marnowanie miejsca i źródło błędów.
🎯 Ćwiczenie interaktywne: przydziel pola do tabel
4Tworzenie tabel w Microsoft Access (ćw. 5–6)
Tabela Pacjenci
- Uruchom Access → Nowy / Pusta baza danych, nazwa pliku Stomatolog, wybierz folder, kliknij Utwórz.
- Przejdź do Widoku projektu i nazwij tabelę Pacjenci.
- Zmień nazwę pola Identyfikator na NrPacjenta (🔑, Autonumerowanie).
- Dopisz pola: Nazwisko, Imie, KodPocztowy, UlicaNr, Miejscowosc, NrTelefonu, Pesel i ustaw ich typy.
Tabela Wizyty
- Utwórz tabelę Wizyty.
- Jeśli Access wstawił klucz – usuń kluczyk, zmień nazwę pola na NrPacjenta, typ Liczba (to klucz obcy).
- Dopisz pola: DataWizyty, GodzinaWizyty, RodzajWizyty, KosztWizyty.
- Zapisz tabelę.
🎯 Dobierz typ danych
Pacjenci.NrPacjenta (klucz podstawowy)
Pacjenci.Nazwisko
Pacjenci.Pesel
Wizyty.NrPacjenta (klucz obcy)
Wizyty.DataWizyty
Wizyty.KosztWizyty
Pytania z ćwiczenia 6
a. Dlaczego kluczem podstawowym może być tylko NrPacjenta w tabeli Pacjenci?
b. Dlaczego NrPacjenta w tabeli Wizyty nie może być typu Autonumerowanie?
c. Dlaczego w Pacjentach to klucz podstawowy, a w Wizytach – obcy?
5Relacja „jeden do wielu” (przykład 1, ćw. 7)
Czy ten sam pacjent może przyjść wiele razy? Tak. Czy jedna wizyta dotyczy jednego pacjenta? Tak. Zatem definiujemy relację jeden do wielu.
- Narzędzia bazy danych → Relacje.
- Dodaj do okna tabele Pacjenci i Wizyty.
- Przeciągnij NrPacjenta z Pacjentów na NrPacjenta w Wizytach – otworzy się okno Edytowanie relacji.
- Zaznacz Wymuszaj więzy integralności → Utwórz. Typ relacji: Jeden-do-wielu. Zapisz obiekt Relacje.
🔑 NrPacjenta1 ──────── ∞Wizyty
NrPacjenta
🧪 Laboratorium relacji – sprawdź więzy integralności
Pacjenci
| 🔑 NrPacjenta | Pacjent | Wizyt |
|---|---|---|
| 1 | Anna Nowak | 1 |
| 2 | Jan Kowalski | 1 |
| 3 | Ewa Wiśniewska | 0 |
Wizyty
| NrPacjenta (obcy) | Data | Rodzaj | Koszt |
|---|---|---|---|
| 1 | 2026-11-02 | Przegląd | 100 zł |
| 2 | 2026-11-03 | Wypełnienie | 250 zł |
Spróbuj dodać wizytę pacjenta nr 7 – raz z włączonymi, raz z wyłączonymi więzami.
2a. Dlaczego klucz podstawowy w tabeli Pacjenci wystarczy, aby określić relację?
2b. Dlaczego relacja jest „jeden do wielu”?
6Warto zapamiętać
- Relacja wymaga klucza podstawowego w jednej tabeli i pola na jego wartość w drugiej; pola kluczy muszą być tego samego typu.
- Nie powtarzamy tych samych informacji w kilku tabelach.
- Tabele, formularze, kwerendy i raporty to osobne obiekty, ale zapisywane są w jednym pliku bazy.
7Quiz – 10 pytań
1. Od czego zaczynamy tworzenie bazy danych?
2. Ile tabel potrzebuje baza Stomatolog w tej lekcji?
3. Które pole jest kluczem podstawowym tabeli Pacjenci?
4. Jaki typ ma pole NrPacjenta w tabeli Wizyty?
5. Jak nazywamy pole NrPacjenta w tabeli Wizyty?
6. Jaka relacja łączy tabele Pacjenci i Wizyty?
7. Co oznacza „Wymuszaj więzy integralności”?
8. Dlaczego dzielimy dane na kilka tabel?
9. Gdzie w Accessie definiujemy relację?
10. Czym jest pojedynczy wiersz tabeli?
8Zadanie domowe
- Odpowiedz ustnie: Jak są zorganizowane dane w relacyjnej bazie danych? Jakie są etapy przygotowania prostej bazy w Accessie? Dlaczego ważne jest wstępne określenie wymagań? Kiedy występuje relacja „jeden do wielu”?
- Przygotuj bazę zawodów sportowych (innych niż pływanie) z tabelami zawodników i startów oraz relacją jeden do wielu.
- Dla zainteresowanych: zaprojektuj bazę Klinika zwierząt z trzema tabelami (Właściciele, Zwierzaki, Wizyty) i przygotuj formularze do wprowadzania danych.