⬛MS DOS
Microsoft, 1981–1995. Jednozadaniowy, dla jednego użytkownika, tekstowy, moduły programów ograniczone do 64 KB.
Lekcja 02 · Komputer, urządzenia cyfrowe i sieci komputerowe
Początkowo komputery budowano do jednego konkretnego zadania, razem z programem, który je realizował. Zmiana zastosowania wymagała nowego programu i przebudowy maszyny. Rozwiązaniem był program pośredniczący, który współpracuje ze sprzętem i reaguje na działania użytkownika – tak powstał system operacyjny (ang. OS – Operating System).
Pierwsze systemy obsługiwały tylko konkretne serie (rodziny) maszyn. Później powstały systemy otwarte, związane jedynie z listą rozkazów procesora. System umieszczano najpierw w pamięci ROM z prostym językiem programowania (w Polsce: ZAM z językiem SAKO, Odra; w latach 80.: ZX Spectrum, Commodore C64, Atari 800XL z językiem BASIC). Pojawienie się dyskietek i dysków twardych dało początek dyskowym systemom operacyjnym.
System operacyjny jest nadrzędnym programem kontrolującym pracę komputera. Jest niezbędny do uruchamiania innych programów i nadzoruje ich działanie.
Główną część systemu stanowi jądro – zbiór najważniejszych podprogramów. Z urządzeniami jądro komunikuje się przez sterowniki, a z programami – przez powłokę systemu (interfejs użytkownika).
Microsoft, 1981–1995. Jednozadaniowy, dla jednego użytkownika, tekstowy, moduły programów ograniczone do 64 KB.
Najpopularniejszy system dla komputerów PC; powstał jako graficzna nakładka na MS DOS.
System komputerów Apple Mac. Graficzny interfejs (GUI) jeszcze przed Windows, łatwa instalacja, popularny wśród grafików.
Od lat 70. XX w., do zastosowań profesjonalnych. Wielodostępowy i wielozadaniowy, rozbudowane zabezpieczenia, klastry. Dzięki niemu popularny stał się język C.
Darmowy, open source (licencja GPL), stabilny – często na serwerach, w routerach i telewizorach. Dystrybucje: Ubuntu, Red Hat, SUSE, Debian.
Systemy mobilne: obsługa dotyku i gestów, czujników (GPS, przyspieszenie), aparatu, oszczędzanie energii. Aplikacje ze sklepów Google Play i App Store.


Wielozadaniowość – możliwość równoczesnego uruchamiania wielu aplikacji.
Wielodostępowość – korzystanie z jednego komputera przez różnych użytkowników z własnymi ustawieniami.


Bezpieczeństwo w systemach mobilnych: zabezpieczenie sprzętu (PIN, hasło, wzór, twarz, odcisk palca), ochrona przed złośliwym oprogramowaniem i kontrola aplikacji, uprawnienia aplikacji do kamery, GPS, zdjęć, kontaktów i SMS-ów.
Według przeznaczenia programy dzielimy na: systemy operacyjne, programy użytkowe, programy narzędziowe i języki programowania. Każdy program wymaga określonego środowiska, a na każdy trzeba mieć licencję. Coraz popularniejsza jest chmura obliczeniowa – program działa na serwerze, a my korzystamy z niego przez przeglądarkę.
Do konkretnych zadań: Word, Writer, Excel, Calc, Access, Base, AutoCAD, Paint, GIMP, Photoshop, Inkscape.
Analiza i optymalizacja systemu: defragmentator, edytor rejestru, menedżer urządzeń, antywirusy, menedżery plików, archiwizatory.
Tworzenie programów: kod źródłowy → translator (kompilator lub interpreter) → kod maszynowy. Np. Python, C, C++, Java, JavaScript, SQL.
Nazwa pliku składa się z nazwy właściwej i rozszerzenia, które określa typ pliku i zwykle program, w którym go utworzono. Plik tekstowy (.txt) zawiera wyłącznie tekst, a dokument tekstowy (.doc, .docx) może zawierać też formatowanie, tabele i obrazy.
| Rozszerzenie | Typ pliku |
|---|---|
| exe, com | pliki wykonywalne Windows |
| bat | plik wsadowy |
| sys, dll | pliki składowe systemu i oprogramowania |
| txt | pliki tekstowe |
| rtf, doc, docx / odt | dokumenty tekstowe (Word / OpenDocument) |
| dokumenty elektroniczne | |
| zip, rar | archiwa (skompresowane) |
| jpg, gif, bmp, png | grafika bitmapowa |
| cdr, svg | grafika wektorowa |
| wav, mid, mp3 | pliki muzyczne |
| dwg | pliki AutoCAD |
| htm, html | pliki hipertekstowe |
| ppt, pptx / pps, ppsx / odp | prezentacje / pokazy |
| xls, xlsx / ods | arkusze kalkulacyjne |
Wybierz jedną poprawną odpowiedź.
1. Czym jest system operacyjny?
2. Główna część systemu operacyjnego, zbiór najważniejszych podprogramów, to:
3. Z urządzeniami zewnętrznymi jądro komunikuje się za pośrednictwem:
4. Z programami użytkownika jądro komunikuje się przez:
5. Który system był jednozadaniowy i przeznaczony dla jednego użytkownika?
6. Wielodostępowość oznacza, że:
7. Który system jest darmowy i ma ogólnodostępny kod źródłowy?
8. Który z systemów był pierwowzorem Linuksa?
9. Ubuntu, Debian i Red Hat to:
10. Kod źródłowy zamienia na kod maszynowy:
11. Aplikacje na iOS instaluje się ze sklepu:
12. W której wersji Windows wprowadzono kafelki i pasek Charms?
1. Pierwsze systemy operacyjne mogły obsługiwać tylko konkretne serie (rodziny) maszyn.
2. Mac OS miał graficzny interfejs użytkownika dopiero po Windows.
3. Unix jest systemem wielodostępowym i wielozadaniowym.
4. Plik tekstowy .txt może zawierać tabele i obrazy.
5. Na każdy program, z którego korzystamy, należy mieć licencję.
6. Korzystając z programów w chmurze, trzeba je najpierw zainstalować na komputerze.
7. Programy narzędziowe są zwykle wbudowane w system operacyjny.
8. Windows 1.0 był systemem wielozadaniowym.
LibreOffice Writer
Defragmentator dysku
Python
Ubuntu
Microsoft Excel
Program antywirusowy
SQL
GIMP
Menedżer urządzeń
Android
AutoCAD
Archiwizator (np. 7-Zip)
C++
macOS
gra.exe
referat.docx
wakacje.jpg
logo.svg
piosenka.mp3
projekt.zip
oceny.xlsx
chopin.pptx
index.html
wypracowanie.odt
budzet.ods
ikona.png