Lekcja 01 · Komputer, urządzenia cyfrowe i sieci komputerowe
Logiczny model i elementy komputera

Logiczny model komputera
Prawie każdy komputer działa według pomysłu Johna von Neumanna (1945). Komputer składa się z czterech części: urządzeń wejścia, procesora, pamięci i urządzeń wyjścia. Dane i programy są przechowywane w tej samej pamięci, a części łączy magistrala (ścieżki na płycie głównej).
Urządzenia wejścia
Wprowadzają dane do komputera: klawiatura, mysz, mikrofon, skaner, kamera.
Procesor (CPU)
„Mózg” komputera. Jednostka sterująca kieruje pracą, a jednostka arytmetyczno-logiczna (ALU) liczy.
Pamięć
Przechowuje dane i programy. RAM – pamięć robocza (znika po wyłączeniu), dysk – pamięć trwała.
Urządzenia wyjścia
Pokazują wyniki: monitor, drukarka, głośniki, słuchawki.
Najważniejsze podzespoły
🧩 Płyta główna
Łączy wszystkie podzespoły. Ma gniazda na procesor, pamięć RAM i karty rozszerzeń.
🧠 Procesor (CPU)
Wykonuje rozkazy programów. Jego szybkość podajemy w gigahercach (GHz).
📏 Pamięć RAM
Szybka pamięć robocza. Po wyłączeniu komputera jej zawartość znika.
🔒 Pamięć ROM / BIOS (UEFI)
Pamięć stała z programem, który uruchamia komputer zaraz po włączeniu.
💽 Dysk HDD / SSD
Trwale zapisuje pliki i system. SSD jest szybszy, HDD zwykle tańszy i większy.
🎮 Karta graficzna (GPU)
Tworzy obraz wysyłany do monitora. Ważna w grach i grafice 3D.
🔌 Zasilacz
Zamienia prąd z gniazdka na napięcia potrzebne podzespołom.
🌬️ Chłodzenie
Wentylatory i radiatory odprowadzają ciepło, żeby komputer się nie przegrzał.
Jednostki informacji
| 1 bit | 0 lub 1 – najmniejsza porcja informacji |
| 1 bajt (B) | 8 bitów – np. jedna litera |
| 1 KB | 1024 B |
| 1 MB | 1024 KB – np. zdjęcie |
| 1 GB | 1024 MB – np. film |
| 1 TB | 1024 GB – duży dysk |
Ćwiczenie: wejście, wyjście czy pamięć?
Przypisz każde urządzenie do właściwej grupy. Zielony = dobrze, czerwony = spróbuj jeszcze raz.
Ćwiczenie: ułóż przepływ danych
Kliknij elementy w kolejności, w jakiej płyną dane, gdy naciskasz literę „A” i widzisz ją na ekranie. (Procesor korzysta przy tym z pamięci.)
Quiz – 10 pytań
1. Który element nazywamy „mózgiem” komputera?
2. Co dzieje się z danymi w pamięci RAM po wyłączeniu komputera?
3. Które urządzenie jest urządzeniem wyjścia?
4. Ile bitów ma jeden bajt?
5. Który element łączy wszystkie podzespoły?
6. Gdzie trwale zapisujemy pliki?
7. Który dysk jest zwykle szybszy?
8. Co robi karta graficzna?
9. Która jednostka jest największa?
10. Kto opisał model komputera z procesorem, pamięcią i urządzeniami wejścia/wyjścia?
Gra: Zgadnij, kim jestem?
Zagadka 1 z 5 · punkty: 0
„Mam klawisze z literami i cyframi. Dzięki mnie piszesz tekst.” Kim jestem?
Poziom technikum · trudniejsze
Dobieranie podzespołów komputera
- Gniazdo (socket) procesora musi być takie samo jak na płycie głównej (np. LGA1700, AM5, AM4).
- Typ pamięci RAM (DDR4 lub DDR5) musi zgadzać się z płytą – moduły mają inne wycięcia.
- Zasilacz: zsumuj pobór procesora i karty graficznej i dodaj ok. 150 W zapasu na resztę.
- Bez osobnej karty graficznej procesor musi mieć grafikę zintegrowaną (np. Ryzen 5 5600 jej nie ma).
- Dobierz zestaw do zastosowania i budżetu – nie przepłacaj za zbędne części.
Gra: Serwis komputerowy – złóż zestaw dla klienta
Wybierz zlecenie, dobierz części i kliknij „Sprawdź zestaw”. Ceny są przykładowe.
📋 Komputer do biura szkolnego
Edytor tekstu, przeglądarka, e-dziennik. Budżet: 1500 zł. Karta graficzna niepotrzebna (wybierz procesor z grafiką – Intel lub Ryzen 7600).
Procesor
Płyta główna
Pamięć RAM
Karta graficzna
Zasilacz
Quiz technika – 8 pytań
1. Procesor ma gniazdo AM5. Którą płytę główną wybierzesz?
2. Płyta obsługuje tylko DDR5. Którą pamięć można zamontować?
3. Procesor 125 W i karta 220 W. Jaki zasilacz wybrać z zapasem?
4. Która magistrala służy do podłączenia nowoczesnej karty graficznej?
5. Dysk SSD M.2 NVMe łączy się z płytą przez:
6. Pamięć podręczna (cache) procesora jest:
7. Tryb dwukanałowy (dual channel) uzyskasz, montując:
8. Co oznacza TDP procesora?
Zadanie domowe
Sprawdź parametry swojego komputera lub telefonu (procesor, ilość RAM, pojemność dysku). W Windows: Ustawienia → System → Informacje. Zapisz je w zeszycie.