SStrefa Nauki w Elektryku
Klasa 1 – tematy lekcji

Lekcja 01 · Komputer, urządzenia cyfrowe i sieci komputerowe

Logiczny model i elementy komputera

Komputer z widocznymi podzespołami: procesor, RAM, karta graficzna, dysk, zasilacz

Logiczny model komputera

Prawie każdy komputer działa według pomysłu Johna von Neumanna (1945). Komputer składa się z czterech części: urządzeń wejścia, procesora, pamięci i urządzeń wyjścia. Dane i programy są przechowywane w tej samej pamięci, a części łączy magistrala (ścieżki na płycie głównej).

⌨️

Urządzenia wejścia

Wprowadzają dane do komputera: klawiatura, mysz, mikrofon, skaner, kamera.

🧠

Procesor (CPU)

„Mózg” komputera. Jednostka sterująca kieruje pracą, a jednostka arytmetyczno-logiczna (ALU) liczy.

💾

Pamięć

Przechowuje dane i programy. RAM – pamięć robocza (znika po wyłączeniu), dysk – pamięć trwała.

🖥️

Urządzenia wyjścia

Pokazują wyniki: monitor, drukarka, głośniki, słuchawki.

💡 Zapamiętaj: wejście → przetwarzanie → wyjście. Naciskasz klawisz (wejście), procesor go rozpoznaje i korzysta z pamięci, a litera pojawia się na monitorze (wyjście).

Najważniejsze podzespoły

🧩 Płyta główna

Łączy wszystkie podzespoły. Ma gniazda na procesor, pamięć RAM i karty rozszerzeń.

🧠 Procesor (CPU)

Wykonuje rozkazy programów. Jego szybkość podajemy w gigahercach (GHz).

📏 Pamięć RAM

Szybka pamięć robocza. Po wyłączeniu komputera jej zawartość znika.

🔒 Pamięć ROM / BIOS (UEFI)

Pamięć stała z programem, który uruchamia komputer zaraz po włączeniu.

💽 Dysk HDD / SSD

Trwale zapisuje pliki i system. SSD jest szybszy, HDD zwykle tańszy i większy.

🎮 Karta graficzna (GPU)

Tworzy obraz wysyłany do monitora. Ważna w grach i grafice 3D.

🔌 Zasilacz

Zamienia prąd z gniazdka na napięcia potrzebne podzespołom.

🌬️ Chłodzenie

Wentylatory i radiatory odprowadzają ciepło, żeby komputer się nie przegrzał.

Jednostki informacji

1 bit0 lub 1 – najmniejsza porcja informacji
1 bajt (B)8 bitów – np. jedna litera
1 KB1024 B
1 MB1024 KB – np. zdjęcie
1 GB1024 MB – np. film
1 TB1024 GB – duży dysk

Ćwiczenie: wejście, wyjście czy pamięć?

Przypisz każde urządzenie do właściwej grupy. Zielony = dobrze, czerwony = spróbuj jeszcze raz.

Klawiatura
Monitor
Pendrive
Mysz
Drukarka
Dysk SSD
Mikrofon
Głośniki
Skaner
Karta pamięci SD
Poprawnie: 0 / 10

Ćwiczenie: ułóż przepływ danych

Kliknij elementy w kolejności, w jakiej płyną dane, gdy naciskasz literę „A” i widzisz ją na ekranie. (Procesor korzysta przy tym z pamięci.)

    Quiz – 10 pytań

    1. Który element nazywamy „mózgiem” komputera?

    2. Co dzieje się z danymi w pamięci RAM po wyłączeniu komputera?

    3. Które urządzenie jest urządzeniem wyjścia?

    4. Ile bitów ma jeden bajt?

    5. Który element łączy wszystkie podzespoły?

    6. Gdzie trwale zapisujemy pliki?

    7. Który dysk jest zwykle szybszy?

    8. Co robi karta graficzna?

    9. Która jednostka jest największa?

    10. Kto opisał model komputera z procesorem, pamięcią i urządzeniami wejścia/wyjścia?

    Wynik: 0 / 10

    Gra: Zgadnij, kim jestem?

    Zagadka 1 z 5 · punkty: 0

    „Mam klawisze z literami i cyframi. Dzięki mnie piszesz tekst.” Kim jestem?

    Poziom technikum · trudniejsze

    Dobieranie podzespołów komputera

    • Gniazdo (socket) procesora musi być takie samo jak na płycie głównej (np. LGA1700, AM5, AM4).
    • Typ pamięci RAM (DDR4 lub DDR5) musi zgadzać się z płytą – moduły mają inne wycięcia.
    • Zasilacz: zsumuj pobór procesora i karty graficznej i dodaj ok. 150 W zapasu na resztę.
    • Bez osobnej karty graficznej procesor musi mieć grafikę zintegrowaną (np. Ryzen 5 5600 jej nie ma).
    • Dobierz zestaw do zastosowania i budżetu – nie przepłacaj za zbędne części.

    Gra: Serwis komputerowy – złóż zestaw dla klienta

    Wybierz zlecenie, dobierz części i kliknij „Sprawdź zestaw”. Ceny są przykładowe.

    📋 Komputer do biura szkolnego

    Edytor tekstu, przeglądarka, e-dziennik. Budżet: 1500 zł. Karta graficzna niepotrzebna (wybierz procesor z grafiką – Intel lub Ryzen 7600).

    Procesor

    Płyta główna

    Pamięć RAM

    Karta graficzna

    Zasilacz

    Suma: 0 zł / budżet 1500 zł

    Quiz technika – 8 pytań

    1. Procesor ma gniazdo AM5. Którą płytę główną wybierzesz?

    2. Płyta obsługuje tylko DDR5. Którą pamięć można zamontować?

    3. Procesor 125 W i karta 220 W. Jaki zasilacz wybrać z zapasem?

    4. Która magistrala służy do podłączenia nowoczesnej karty graficznej?

    5. Dysk SSD M.2 NVMe łączy się z płytą przez:

    6. Pamięć podręczna (cache) procesora jest:

    7. Tryb dwukanałowy (dual channel) uzyskasz, montując:

    8. Co oznacza TDP procesora?

    Wynik: 0 / 8

    Zadanie domowe

    Sprawdź parametry swojego komputera lub telefonu (procesor, ilość RAM, pojemność dysku). W Windows: Ustawienia → System → Informacje. Zapisz je w zeszycie.