SStrefa Nauki w Elektryku
Klasa 1 – tematy lekcji

Lekcja 07 · Informatyka

Internet jako ocean informacji

Warto powtórzyć

  • Jaki typ programu umożliwia przeglądanie stron internetowych? Podaj przykład.
  • Dlaczego Internet nazywany jest „światową siecią sieci”?
  • Co oznacza skrót TCP/IP?
Internet – jak ocean – jest rozległy i ciągle się zmienia. Nikt nie jest tu prawdziwym mistrzem, nikt nie wie o nim wszystkiego. Ale, podobnie jak mistrz nawigacji, możesz sporządzić mapę znanych mórz i wyliczyć, jak bezpiecznie żeglować po tych nieznanych.
G.H. Cady, P. McGregor, „Internet”, Warszawa 1995

1. Piramida rozwoju Internetu

Na początku lat 60. XX wieku, na zlecenie Departamentu Obrony USA, naukowcy rozpoczęli prace nad siecią komputerową odporną na uszkodzenia – ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network). Początkowo służyła armii, później dołączono uczelnie, jednostki naukowe i urzędy.

Podstawą Arpanetu był protokół TCP/IP – „język”, dzięki któremu komputery z różnymi systemami, połączone łączami telefonicznymi, satelitarnymi czy światłowodowymi, mogły wymieniać informacje.

Internet – rozległa sieć komputerowa łącząca różne sieci z całego świata; wszechstronny system informacyjny i komunikacyjny. Nazwa: łac. inter (między) + ang. net (sieć) – „międzysieć”.

W latach 80. zbudowano szkieletowe linie łączące duże centra komputerowe, dołączyły sieci regionalne, a firmy zaczęły sprzedawać dostęp do sieci. Pod koniec lat 80. pracowało w niej ok. 50 milionów komputerów i zaczęto ją nazywać Internetem.

Usługi Internetu

  • E-mail (1971) – poczta elektroniczna.
  • FTP (1973) – File Transfer Protocol, przesyłanie plików.
  • WWW – World Wide Web; dzięki stronom WWW Internet upowszechnił się wśród zwykłych użytkowników. Internet to jednak nie tylko WWW.
  • Telnet – zdalna praca na odległych komputerach.
  • USENET – grupy dyskusyjne; IRC – rozmowy w czasie rzeczywistym; komunikatory.
  • Lata 90.: sklepy internetowe, e-banki, blogi, portale.
  • VoIP – przesyłanie głosu, a potem obrazu przez Internet; Internet mobilny w telefonach, smartfonach i tabletach.
  • P2P (peer-to-peer) – każdy komputer jest jednocześnie serwerem i klientem, w przeciwieństwie do modelu klient-serwer.
Rys. 1. Piramida rozwoju Internetu
Rys. 1. Piramida rozwoju Internetu

Na początku XXI wieku dominują serwisy Web 2.0 – użytkownicy współtworzą ich treść. W 2004 roku powstał Facebook (polska wersja od 2008 r.), później m.in. Twitter (2006), Instagram (2010), TikTok (2016).

Piramida „sięgnęła chmur”: chmura obliczeniowa (ang. cloud computing) to system połączonych komputerów i pamięci dostępnych przez Internet. Programy i dane są na serwerze, więc korzystamy z nich z dowolnego komputera na świecie.

2. Organizacja informacji w WWW

WWW to system prezentacji informacji oparty na hipertekście i hiperłączach, umieszczonych na serwerach internetowych.

Strona WWW – zbiór powiązanych dokumentów tekstowych, hipertekstowych, graficznych, dźwiękowych lub z animacjami, dostępnych przez przeglądarkę. Dostęp do stron umożliwia protokół HTTP.

Serwer internetowy to urządzenie (zwykle komputer) udostępniające usługi w sieci lub uruchomione na nim oprogramowanie, np. serwer HTTP, FTP.

  • Serwer HTTP – program udostępniający informacje przez protokół HTTP.
  • Hipertekst – łączenie niezależnych fragmentów tekstu hiperłączami.
  • Hiperłącze (link, odsyłacz) – odwołanie do innego dokumentu lub miejsca w tym samym dokumencie.
  • URL (Uniform Resource Locator) – standard jednoznacznie określający adres zasobu i sposób dostępu do niego.
  • Adres IP – unikatowy numer urządzenia w sieci działającej na protokole IP.
  • DNS (Domain Name System) – system nazw domenowych; nazwa składa się z członów oddzielonych kropkami, a serwery DNS zamieniają ją na adres IP.
Rys. 2. Standardowa postać adresu internetowego strony WWW
Rys. 2. Standardowa postać adresu internetowego strony WWW

Witryna internetowa (serwis) – zbiór stron WWW powiązanych hiperłączami pod jednym adresem. Ma stronę główną (startową) z odsyłaczami do pozostałych części.

Przykład: przeglądanie strony

  1. Po wpisaniu adresu przeglądarka sprawdza, czy serwer istnieje i jaki ma adres IP.
  2. Przeglądarka wysyła do serwera żądanie pobrania strony.
  3. Serwer odsyła stronę, a jeśli jej nie ma – odpowiedni komunikat.
Rys. 3. Operacje wykonywane podczas przeglądania strony internetowej
Rys. 3. Operacje wykonywane podczas przeglądania strony internetowej

Uwaga! „Nie można wyświetlić strony” może oznaczać chwilowy brak dostępu do serwera lub błąd w adresie. https: oznacza połączenie bezpieczne (szyfrowane).

Ciekawostka: znak @ wybrał w 1971 roku Ray Tomlinson, bo nie występuje w imionach ani nazwach. W Polsce to „małpa”, w Czechach „rolmops”, w Anglii „ślimak”.

Warto zapamiętać

  • Historia Internetu zaczęła się w 1969 roku od węzłów Arpanetu; prace nad siecią ruszyły na początku lat 60.
  • Internet łączy sieci z całego świata, udostępnia informacje i umożliwia komunikację.
  • Najczęściej używane usługi to wyszukiwanie informacji (WWW) i ich wymiana (poczta, komunikatory, serwisy społecznościowe).

Ćwiczenie: rozbierz adres strony na części

Wpisz adres strony (np. https://stat.gov.pl). Zobacz, z jakich elementów się składa – tak jak na rys. 2.

Protokół
https – połączenie szyfrowane
Adres serwera (nazwa domenowa)
www.sejm.gov.pl
Ścieżka do pliku
/sejm10.nsf/poslowie.xsp

Ćwiczenie: piramida rozwoju Internetu

Dopasuj rok do wydarzenia (pomóż sobie rys. 1).

Quiz ABCD

1. Jak brzmiała pierwotna nazwa sieci, z której powstał Internet?

2. Podstawowym protokołem transmisji danych Arpanetu był:

3. W którym roku wynaleziono pocztę elektroniczną?

4. Do przesyłania plików służy protokół:

5. Protokół umożliwiający dostęp do stron WWW to:

6. Co zamienia nazwy domenowe na adresy IP?

7. Technologia przesyłania głosu przez Internet to:

8. Model, w którym każdy komputer jest jednocześnie serwerem i klientem, to:

9. Serwisy, w których użytkownicy współtworzą treści, określa się jako:

10. Witryna internetowa to:

11. Co oznacza „https:” na początku adresu?

12. Przetwarzanie danych w chmurze obliczeniowej oznacza, że:

Wynik: 0 / 12

Prawda czy fałsz?

1. Internet i WWW to dokładnie to samo.

2. Pierwsze węzły Arpanetu zainstalowano w 1969 roku.

3. Nazwa „Internet” pochodzi od łac. inter (między) i ang. net (sieć).

4. Adres IP jest wspólny dla wszystkich urządzeń w sieci.

5. Hiperłącze może prowadzić także do innego miejsca w tym samym dokumencie.

6. Komunikat „nie można wyświetlić strony” zawsze oznacza, że strona nie istnieje.

7. Facebook powstał w 2004 roku.

8. Znak @ wybrano do adresów e-mail, bo nie występuje w imionach i nazwach.

Wynik: 0 / 8

Dopasuj pojęcie

1. Rozmowa w czasie rzeczywistym (Internet Relay Chat)

2. Grupy dyskusyjne – sieć użytkowników

3. Dziennik sieciowy (web log)

4. Zdalna praca na odległym komputerze

5. Uniwersalny lokalizator zasobów – standard adresów

6. Organizacja danych przez łączenie fragmentów tekstu hiperłączami

Wynik: 0 / 6

Pytania otwarte

Zadania

  1. Wejdź na stronę www.sejm.gov.pl i korzystając z odsyłaczy, zapoznaj się z organami Sejmu RP.
  2. Przedstaw według własnego pomysłu rozwój usług internetowych. Jakie trzy wydarzenia można jeszcze dodać do piramidy?
  3. Wejdź na stronę GUS stat.gov.pl i zapoznaj się z podstawowymi danymi o społeczeństwie.
  4. Dla zainteresowanych: dlaczego piramida rozwoju Internetu została odwrócona? Jaka jest szansa przetrwania Internetu?
  5. Znajdź w Internecie więcej informacji o chmurze obliczeniowej.